🔯 Azərbaycan, Türkiyə və İsrail: 2026-cı ildə “Bir millət, iki dövlət” prinsipinin ciddi sınağı

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun sentyabrın 24-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatında etdiyi çıxış ətrafında yaranan mübahisə Azərbaycanla Türkiyə arasında qeyri-adi diskussiyaya səbəb olub. Netanyahunun çıxışı zamanı onlarla ölkənin nümayəndə heyəti zalı tərk edib. Azərbaycanlı diplomat isə zalda qalıb və bu qərar qısa müddətdə Türkiyə mediasının bir hissəsində və sosial şəbəkələrdə tənqidlərə yol açıb.

Bu hadisəni Bakı ilə Ankara arasında problemlərin yarandığının göstəricisi kimi qiymətləndirmək asan olardı. Lakin indiyədək ortaya çıxan faktlar belə nəticəyə gəlməyə əsas vermir.

Türkiyə və Azərbaycan mədəni və dil bağlarından daha geniş əlaqələrə malik, son dərəcə yaxın müttəfiqlər olaraq qalırlar. Müdafiə sahəsində əməkdaşlıq, enerji, ticarət və regional təhlükəsizlik münasibətlərə strateji təməl qazandırıb.

BMT-dəki hadisədən cəmi bir neçə gün sonra Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə zəng edərək Anım Günü münasibətilə Azərbaycanın şəhidlərini yad edib. BMT-də baş verənlərlə əlaqədar iki hökumət arasında münasibətlərin pozulduğunu göstərən hər hansı açıq şəkildə sənədləşdirilmiş fakt yoxdur.

Bununla belə, yaranmış mübahisə “Bir millət, iki dövlət” ifadəsinin arxasında dayanan mühüm reallığı üzə çıxarır: yaxın müttəfiqlərin xarici siyasəti mütləq eyni olmalı deyil.

Azərbaycanın sadəcə imtina edə bilməyəcəyi münasibətləri var

Türkiyənin Netanyahu hökuməti ilə qarşıdurması Ankaranın öz prioritetlərindən, xüsusilə Qəzza və Fələstin məsələsinə yanaşmasından irəli gəlir. Azərbaycan isə fərqli geosiyasi mühitdə fəaliyyət göstərir.

Bakı onilliklər ərzində İsraillə enerji, texnologiya, müdafiə və təhlükəsizlik sahələrini əhatə edən strateji münasibətlər qurub.

Bu əlaqələr İranın, Cənubi Qafqazdakı vəziyyətin və Azərbaycanın müxtəlif regional güclərlə işlək münasibətlər saxlamaq səylərinin formalaşdırdığı mürəkkəb geosiyasi mühitdə inkişaf edib.

Eyni zamanda Azərbaycan beynəlxalq hüquqa və BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinə uyğun olaraq İsrail–Fələstin münaqişəsinin iki dövlət prinsipi əsasında həllini dəstəkləyir.

Beləliklə, İsraillə əməkdaşlıq və Fələstin dövlətçiliyinə dəstək Bakının xarici siyasətində bir-birini istisna edən istiqamətlər deyil.

Ankaranın İsraillə münasibətləri pisləşdiyi üçün Azərbaycandan Türkiyə ilə müttəfiqliyi və İsraillə tərəfdaşlığı arasında seçim etməsi də gözlənilməməlidir.

Suveren dövlətlər, hətta yaxın müttəfiqlər belə, eyni beynəlxalq böhrana fərqli yanaşa bilərlər.

Ankaranın İsrailə münasibətdə öz siyasətini həyata keçirmək hüququ var. Bakı da Azərbaycanın milli maraqları baxımından əhəmiyyətli hesab etdiyi əlaqələri qorumaq hüququna malikdir.

Fikir ayrılığı parçalanmaya çevrilməməlidir

BMT-dəki hadisənin özü, nəticə etibarilə, ona verilən siyasi mənadan daha az əhəmiyyətli ola bilər.

Netanyahunun çıxışı zamanı zalı tərk edənlər arasında siyasi, dini və geosiyasi baxımdan bir-birindən çox fərqlənən ölkələr var idi.

Azərbaycanın qərarını tənqid etmək də legitimdir. Lakin bir azərbaycanlı diplomatın zalda qalması özlüyündə Bakının Türkiyədən üz döndərdiyini göstərmir.

Eyni dərəcədə vacib olan başqa bir məqam da var: hər bir tənqidi fikrin məqsədinin bilərəkdən Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinə zərər vurmaq olduğunu düşünmək düzgün deyil. Belə iddialar sübut tələb edir.

Bununla belə, məhdud fikir ayrılığının şişirdilməsi lazımsız gərginlik yarada bilər. Bakı ilə Ankara arasında münasibətlərin ciddi şəkildə pisləşməsi isə iki müttəfiqin parçalanmasını istəyən qüvvələrin maraqlarına xidmət edərdi.

Ehtiyatlı yanaşma tələb edən başqa bir səbəb də mövcuddur.

Maskomania News-un daha əvvəl təhlil etdiyi kimi, Azərbaycan Türkiyə və İsraillə əhəmiyyətli münasibətlər saxlayır. Bu isə Ankara ilə İsrailin, o cümlədən Suriya məsələsində, regional mübahisələrin getdikcə daha çox əks tərəflərində dayandığı bir dövrə təsadüf edir.

Bakının bu iki tərəf arasında tutduğu mövqe gələcəkdə onlardan hər hansı birinə simvolik şəkildə qoşulmaqdan daha faydalı ola bilər.

Hər iki tərəfdaşla danışmaq imkanına malik olan ölkə bəzən siyasi rəqabətin daha təhlükəli qarşıdurmaya çevrilməsinin qarşısını almağa kömək edə bilər.

Qardaşlıq diplomatik mövqelərin eyniliyini tələb etmir

Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri iki hökumətin bütün beynəlxalq məsələlərdə eyni mövqedən çıxış edib-etməməsi ilə qiymətləndirilməməlidir.

Bu münasibətlərin gücünü ölçmək üçün daha düzgün meyar fikir ayrılıqlarının strateji mübahisələrə çevrilməsinə imkan vermədən onların öhdəsindən gəlinib-gəlinməməsidir.

Türkiyə öz milli maraqlarına uyğun hesab etdiyi siyasəti həyata keçirəcək. Azərbaycan da eyni şəkildə davranacaq.

İsrail Azərbaycanın mühüm tərəfdaşı olaraq qala bilər və bu, Türkiyənin Azərbaycanın təhlükəsizliyində, tarixində və siyasi həyatında tutduğu özünəməxsus yerə xələl gətirməməlidir.

BMT-dəki hadisənin mütləq sədaqət sınağına çevrilməsinə ehtiyac yoxdur. Bəlkə də bu hadisəni “Bir millət, iki dövlət” ifadəsinin əsl mənasını xatırladan bir məqam kimi qiymətləndirmək daha doğru olardı.

Adətən bu ifadədə vurğu “bir millət” sözlərinə edilir.

Lakin xarici siyasət bəzən “iki dövlət” olduğunu da xatırlamağı tələb edir.

Mənbə: Maskomania News

✡️ Abunə olun