Üstəlik, Azərbaycandakı yəhudi icmasının mövcudluğu bu münasibətlərə bir çox digər dövlətlərarası əlaqələrdə olmayan ictimai dərinlik qazandırır. Qubada yaşayan dağ yəhudisi üçün Azərbaycan yalnız yaşadığı ölkə deyil, tarixi vətənidir. İsraildə yaşayan Azərbaycan əsilli yəhudi üçün də Bakı və ya Quba çox vaxt ailə yaddaşının bir hissəsidir. Dövlətlər arasındakı strateji maraqlarla xalqlar arasındakı bu tarixi bağ birləşdikdə kifayət qədər dayanıqlı münasibət ortaya çıxır.

Buna görə də Azərbaycan–İsrail münasibətlərini yalnız “neft müqabilində silah” kimi sadə bir düsturla izah etmək, məncə, ciddi təhlil səhvidir.

Daha düzgün düstur belədir:

Azərbaycan İsrailə enerji təhlükəsizliyi və Qafqazda strateji tərəfdaşlıq imkanı təqdim etdiyi halda, İsrail Azərbaycana texnologiya, müdafiə, təhlükəsizlik, kənd təsərrüfatı və innovasiya sahələrində mühüm imkanlar yaradır. Bu dövlətlərarası maraqların təməlində isə əsrlərdir Azərbaycanda yaşayan yəhudilərin yaratdığı tarixi insani körpü dayanır.

Qafqaz kimi böyük güclərin nüfuz uğrunda mübarizəsinin kəsişdiyi coğrafiyada münasibətlərin yalnız ideologiya ilə deyil, tarix və maraqların ortaq tarazlığı ilə formalaşdığını görmək lazımdır. Azərbaycan–İsrail münasibətləri bunun ən diqqətçəkən nümunələrindən biridir.

Bu gün Bakı ilə Təl-Əviv arasındakı əlaqələrin gücü yalnız iki paytaxt arasındakı diplomatik təmaslardan ibarət deyil. Bir ucunda Qubanın Qırmızı Qəsəbəsi, digər ucunda İsraildə yaşayan Azərbaycan əsilli yəhudilər; bir tərəfində Xəzərin enerji ehtiyatları, digər tərəfində isə İsrailin texnologiya və təhlükəsizlik imkanları dayanır.

Buna görə də Azərbaycan–İsrail münasibətləri müvəqqəti geosiyasi yaxınlaşmadan daha çox tarixi yaddaşla strateji maraqların eyni xətt üzərində birləşdiyi uzunmüddətli tərəfdaşlıq kimi qiymətləndirilməlidir.

Mənbə: Sabahattin Can AYEŞ

✡️ Abunə olun