رسانه رسمی انجمن علمی دانشجویی روانشناسی دانشگاه ارومیه
دبیر انجمن :
خانم راضیه افتخاری آرا
@Razieh_ef
روابط عمومی :
خانم ساناز امانی
@The2ndSan
صفحه اینستاگرام انجمن:
https://instagram.com/uu_psychology?igshid=14ot05urv4fng
Post #2088
60
سلسله پستهای واژهنامه تخصصی انجمن علمی روانشناسی — شماره ۱۰
🎯 مفهوم روز: آیا تعمیم محرک(Generalization) و تمیز محرک (Discrimination) دو روی یک سکهاند؟
از گسترش خودکار ترس تا تفکیک دقیق واقعیت: بررسی سازوکار مرزبندی در آسیبشناسی روانی
در یادگیری و رفتاردرمانی، ناتوانی در تفکیک میان تعمیم و تمیز محرک، تحلیل شکلگیری نشانهها را مختل میکند. بقای انسان به هر دوی این فرایندها وابسته است، اما عدم توازن میان آنها میتواند زمینه را برای اختلالاتی چون اضطراب فراگیر، فوبیاهای گسترده و PTSD فراهم سازد.
۱. تعمیم محرک (Stimulus Generalization): گسترش پاسخ به نشانههای مشابه
تعمیم زمانی رخ میدهد که پاسخی که به یک محرک خاص آموخته شده، در مواجهه با محرکهای دیگر که دارای شباهتهای حسی یا نمادین با محرک اولیه هستند نیز صادر شود.
سازوکار: شباهت محرک جدید به محرک شرطی/آموزشدیده.
عملکرد شناختی: ارگانیسم ویژگیهای مشترک را استخراج کرده و واکنش مشابهی نشان میدهد.
مثال رفتاری: کودک پس از ترس از موش سفید، از خرگوش سفید، پنبه و پالتوی پوستین هم وحشتزده میشود (آزمایش آلبرت کوچک).
وضعیت بالینی: فردی که تجربه سانحه تصادف دارد، علاوه بر رانندگی، از سوار شدن به مترو، اتوبوس یا حتی صدای ترمز خودروها در خیابان دچار وحشت میشود.
۲. تمیز محرک (Stimulus Discrimination): پاسخدهی انتخابی و تفکیک دقیق🩺 چرا این تمایز در اتاق درمان حیاتی است؟
تمیز زمانی رخ میدهد که ارگانیسم بیاموزد تفاوت میان محرکها را تشخیص دهد و پاسخ را تنها در حضور محرک خاص نشان دهد و در برابر سایر محرکهای مشابه بازداری کند.
سازوکار: یادگیری اینکه فقط یک محرک خاص با پیامد همراه است و محرکهای دیگر بیخطرند یا پیامدی به دنبال ندارند.
عملکرد شناختی: ارگانیسم مرزهای مشخصی میان محرک هدف و محرکهای فرعی وضع میکند.
مثال رفتاری: کودک یاد میگیرد تنها از سگ بزرگ همسایه بترسد، اما در کنار سگ کوچک خانگی با آرامش بازی کند.
وضعیت بالینی: مراجع پس از درمان میآموزد که میان صدای ترقه جشن و شلیک گلوله جنگی تفاوت قائل شود و حمله پانیک را مهار کند.
این تمایز نقطه کانونی آسیبشناسی استرس پس از سانحه (PTSD) و اضطراب فراگیر (GAD) است.
در روانآسیبشناسی، بیشتعمیمیافتگی(Over-generalization) محرکها باعث میشود دامنه امن زندگی مراجع روزبهروز کوچکتر شود؛ زیرا مغز هر نشانه کماهمیتی را به عنوان زنگ خطر تروما یا شکست تفسیر میکند.
بخشی از درمان شناختی-رفتاری و مواجهه، در اصل فرآیند آموزش تمیز است. درمانگر به سیستم پردازش هیجانی مراجع کمک میکند تا متوجه شود موقعیت فعلی(اینجا و اکنون) با وضعیت تروماتیک گذشته چ(آنجا و آنوقت) متفاوت است؛ در نتیجه، پاسخ شرطی ترس تنها به تهدید واقعی محدود شده و به محرکهای خنثی تسری پیدا نمیکند.
💡 نکته برای دانشجویان عزیز:
در تستهای روانشناسی یا آزمونهای ارشد، تعمیم یعنی انتقال پاسخ به موقعیتهای تازه به دلیل شباهت در حالی که تمیز یعنی پاسخدهی افتراقی به محرکهای ناهمسان به دلیل تفاوت در پیامدها .
یادتان باشد: بیشتعمیمیافتگی نشانه نقص در پردازش زمینهای مغز (بهویژه تعامل هیپوکامپ با آمیگدال) است و هدف غایی پروتکلهای مواجهه، رساندن مراجع از تعمیم ناکارآمد به تمیز دقیق است.
🆔 https://t.me/uu_psychology
🆔 https://ble.ir/uu_psychology










