گزارش و بررسی سند «علم؛ عصر طلایی جدید» آمریکا (۲۰۲۶)
عنوان اصلی: Science: A New Golden Age
این سند ۱۲۲ صفحه‌ای، که در ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شده، یکی از اسناد مهم سیاست‌گذاری علمی دولت دوم دونالد ترامپ است. نویسنده آن مایکل کراتسیوس (Michael Kratsios)، مدیر دفتر سیاست علم و فناوری کاخ سفید، است که گزارش را در ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۶ به رئیس‌جمهور آمریکا تقدیم کرده است.
موضوع اصلی سند این است که آمریکا چگونه می‌تواند با اصلاح ساختار دانشگاه‌ها، نظام پژوهش، سرمایه‌گذاری علمی و استفاده از هوش مصنوعی، برتری علمی و فناوری خود را در قرن بیست‌ویکم حفظ کند.
اهمیت این نوشته صرفاً در پیشنهادهای علمی آن نیست؛ بلکه در تلاش برای بازتعریف رابطه علم، دولت، دانشگاه، صنعت و قدرت ملی آمریکاست.
۱. داستان پیدایش این سند چیست؟
برای فهم اهمیت این گزارش باید به سال ۱۹۴۵ بازگردیم.
در پایان جنگ جهانی دوم، رئیس‌جمهور آمریکا، فرانکلین روزولت، از مشاور علمی خود، ونِوار بوش، خواست برنامه‌ای برای آینده علم آمریکا تهیه کند.
بوش گزارش معروف علم؛ مرز بی‌پایان را نوشت. این گزارش مبنای نظام جدید حمایت دولتی از پژوهش‌های بنیادی شد و در شکل‌گیری بنیاد ملی علوم آمریکا (NSF) نقش مهمی داشت.
۸۱ سال بعد، ترامپ در نامه‌ای به تاریخ ۲۶ مارس ۲۰۲۵ از کراتسیوس خواست بار دیگر نظام علمی آمریکا را بررسی کند و برای بازسازی آن پیشنهاد بدهد.
گزارش حاضر پاسخ به همین درخواست است. نویسنده معتقد است نظامی که در سال ۱۹۴۵ طراحی شده بود، با وجود موفقیت‌های بزرگش، دیگر پاسخگوی شرایط جدید نیست.
به بیان ساده، همان‌طور که آمریکا پس از جنگ جهانی دوم نظام علمی خود را برای دوران تازه‌ای سازمان داد، اکنون می‌خواهد آن را برای عصر هوش مصنوعی و رقابت فناوری با چین بازسازی کند.
Science-A-New-Golden-Age.pdf
۲. چهار هدف اساسی سند
نویسنده در نامه آغازین خود چهار هدف را برای اصلاح نظام علمی آمریکا مطرح می‌کند:
1. اولویت دادن به پژوهشگر به جای نهادهای سنتی: حمایت از دانشمندان خلاق و ایده‌های جسورانه، نه صرفاً دانشگاه‌ها و مراکز علمی باسابقه.
2. اصلاح نظام تأمین مالی پژوهش: تغییر شیوه اعطای گرنت‌ها، کاهش بوروکراسی و حمایت از طرح‌های بلندمدت و پرریسک.
3. پیوند علم با قدرت صنعتی و اقتصادی: اکتشاف علمی باید به فناوری، تولید، اشتغال و توان رقابتی آمریکا تبدیل شود.
4. بازسازی نظام علم برای عصر هوش مصنوعی: دانشگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها، داده‌های علمی و شیوه انتشار پژوهش باید متناسب با انقلاب هوش مصنوعی تغییر کنند.
Science-A-New-Golden-Age.pdf
۳. سند چه مشکلاتی در نظام علمی آمریکا می‌بیند؟
گزارش چند مشکل را برجسته می‌کند:
- بوروکراسی پژوهشی: به استناد مطالعات مورد اشاره سند، پژوهشگران گاهی نزدیک به نیمی از وقت پژوهشی خود را صرف امور اداری می‌کنند.
- کاهش بازده علمی: افزایش تعداد مقالات و بودجه‌ها الزاماً به افزایش متناسب کشفیات بزرگ منجر نشده است.
- محافظه‌کاری در تأمین مالی: داوران و نهادهای سنتی معمولاً طرح‌های کم‌ریسک‌تر را ترجیح می‌دهند.
- فاصله دانشگاه و صنعت: آمریکا در مواردی پیشگام اکتشاف بوده، اما تولید صنعتی و منافع اقتصادی آن به کشورهای دیگر منتقل شده است.
- رقابت چین: گزارش تأکید دارد که چین از نظر حجم هزینه‌های تحقیق و توسعه، بر اساس برخی شاخص‌های تعدیل‌شده با قدرت خرید، به سطحی قابل مقایسه با آمریکا رسیده است.
این موارد، تشخیص و ارزیابی خود گزارش هستند و نباید همه آن‌ها را بدون بررسی مستقل، واقعیت‌های قطعی و مورد اجماع دانست.
۴. مهم‌ترین پیشنهادهای اجرایی چیست؟
حوزه پیشنهاد اصلی
دانشگاه‌ها کاهش تشریفات اداری و تقویت استقلال پژوهشگران
بودجه پژوهشی گرنت‌های سریع، بلندمدت و حمایت از پژوهش‌های پرریسک
ارزیابی علمی سنجش کیفیت واقعی تحقیقات، نه صرفاً تعداد مقالات
نهادهای پژوهشی ایجاد مراکز چابک و میان‌رشته‌ای خارج از ساختارهای سنتی
صنعت پیوند مستقیم‌تر دانشگاه‌ها، آزمایشگاه‌های ملی و شرکت‌ها
نیروی انسانی تقویت آموزش فنی، مهارت‌های عملی و مسیرهای شغلی غیردانشگاهی
فناوری تمرکز بر هوش مصنوعی، کوانتوم، انرژی هسته‌ای، نیمه‌رساناها و رباتیک
انتشار علمی بازاندیشی در داوری، اعتباردهی علمی و انتشار نتایج پژوهش
نکته جالب آن است که سند، دانشگاه را تنها مرکز تولید علم نمی‌داند. به اعتقاد نویسنده، شرکت‌ها و آزمایشگاه‌های صنعتی اکنون در برخی زمینه‌ها از نظر تجهیزات، سرمایه و نیروی انسانی توانایی‌هایی دارند که دانشگاه‌ها به‌تنهایی فاقد آن هستند.
گزارش می‌گوید شرکت‌های آمریکایی سالانه حدود ۷۰۰ میلیارد دلار صرف تحقیق و توسعه می‌کنند؛ رقمی که بیش از سه برابر مجموع هزینه‌های دولت و آموزش عالی در این حوزه است.
نمودار صفحه ۶ گزارش نیز رشد سهم بخش خصوصی در پژوهش‌های بنیادی را نشان می‌دهد.
ادامه در پست بعدی