امارات چگونه به یکی از بازیگران مهم هوش مصنوعی تبدیل می‌شود؟

امارات متحده عربی در چند سال اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در هوش مصنوعی آغاز کرده است؛ برنامه‌ای که تنها به استفاده از فناوری‌های جدید در داخل کشور محدود نیست و از تأسیس دانشگاه و توسعه مدل‌های زبانی تا ساخت مراکز داده عظیم و سرمایه‌گذاری در بزرگ‌ترین شرکت‌های هوش مصنوعی آمریکا را در بر می‌گیرد.
یکی از مهم‌ترین بازیگران این برنامه شرکت G42 در ابوظبی است. رئیس هیئت‌مدیره این شرکت شیخ طحنون بن زاید، مشاور امنیت ملی امارات و از چهره‌های بانفوذ این کشور است. در سال ۲۰۲۴، مایکروسافت ۱.۵ میلیارد دلار در G42 سرمایه‌گذاری کرد و برد اسمیت، رئیس مایکروسافت، به هیئت‌مدیره آن پیوست. این توافق G42 را به شکل عمیق‌تری وارد اکوسیستم فناوری آمریکا کرد.
این تحول از نظر ژئوپلیتیکی نیز اهمیت داشت. G42 پیش‌تر روابط و سرمایه‌گذاری‌هایی در چین داشت که موجب نگرانی مقام‌های آمریکایی شده بود. این شرکت در آستانه گسترش همکاری با آمریکا، سرمایه‌گذاری‌های خود در چین را واگذار کرد و روند کنارگذاشتن برخی فناوری‌های چینی را در پیش گرفت. بنابراین، هرچند امارات همچنان روابط اقتصادی مهمی با چین دارد، در زیرساخت‌های حساس و پیشرفته AI طی سال‌های اخیر آشکارا به اکوسیستم آمریکایی نزدیک‌تر شده است.
در کنار G42، ابوظبی در سال ۲۰۲۴ شرکت سرمایه‌گذاری MGX را ایجاد کرد. MGX اکنون در چند شرکت بسیار مهم هوش مصنوعی جهان سرمایه‌گذاری کرده است؛ از جمله OpenAI، Anthropic و xAI. به این ترتیب، امارات به‌جای انتخاب یک شرکت به‌عنوان برنده آینده AI، در چند رقیب اصلی این صنعت به طور هم‌زمان حضور مالی پیدا کرده است.
بخش دیگری از برنامه امارات، زیرساخت محاسباتی است. در سال ۲۰۲۵ آمریکا و امارات از برنامه ایجاد یک پردیس عظیم هوش مصنوعی در ابوظبی با ظرفیت نهایی ۵ گیگاوات خبر دادند. G42 هدایت طرف اماراتی این طرح را بر عهده دارد. درون این مجموعه، پروژه Stargate UAE نیز قرار دارد که قرار است ظرفیت یک گیگاوات داشته باشد و شرکت‌هایی چون OpenAI، Oracle، NVIDIA، Cisco و SoftBank در آن مشارکت دارند. نخستین بخش ۲۰۰ مگاواتی آن برای سال ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است.
البته عدد «۵ گیگاوات» را باید درست تفسیر کرد: این عدد ظرفیت نهایی کل پردیس برنامه‌ریزی‌شده است، نه اینکه اکنون یک مرکز داده ۵ گیگاواتی در ابوظبی فعال باشد. به همین دلیل ادعاهایی مانند «۲۵۰ برابر بزرگ‌ترین دیتاسنتر فعلی جهان» بدون تعیین مبنای مقایسه چندان دقیق نیست.
امارات هم‌زمان تلاش کرده است زیرساخت علمی داخلی ایجاد کند. تأسیس دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید (MBZUAI) در ابوظبی یکی از نمونه‌های مهم است. مؤسسات تحقیقاتی امارات نیز خانواده مدل‌های Falcon و مدل‌های عربی مانند Jais را توسعه داده‌اند. بنابراین برنامه این کشور صرفاً خرید فناوری خارجی نیست؛ تربیت پژوهشگر و ایجاد توانایی داخلی در ساخت مدل نیز بخشی از آن است.
در سطح دولت نیز برنامه استفاده گسترده از AI دنبال می‌شود. امارات از سال ۲۰۱۷ دارای راهبرد ملی هوش مصنوعی است و در سال ۲۰۲۶ چارچوب تازه‌ای برای گسترش Agentic AI در عملیات دولت اعلام کرد.
در مجموع، می‌توان استراتژی امارات را در یک زنجیره خلاصه کرد:
سرمایه → دانشگاه و پژوهش → مدل‌های بومی → تراشه و توان محاسباتی → دیتاسنتر → مشارکت با غول‌های آمریکایی → سرمایه‌گذاری در شرکت‌های پیشروی AI
نکته جالب این است که امارات کشوری با بازار و جمعیت نسبتاً کوچک است و طبیعتاً نمی‌تواند از نظر تعداد پژوهشگران یا شرکت‌های فناوری با آمریکا و چین رقابت کند. در عوض، روی مزیت‌هایی سرمایه‌گذاری کرده که در عصر هوش مصنوعی بسیار ارزشمند شده‌اند: سرمایه فراوان، انرژی، زمین، امکان ساخت سریع زیرساخت و موقعیت جغرافیایی میان آسیا، اروپا و آفریقا.
با این حال، یک پرسش مهم باقی می‌ماند: آیا این حجم سرمایه‌گذاری می‌تواند در نهایت به استقلال فناوری منجر شود؟ امارات می‌تواند دیتاسنتر بسازد، دانشگاه تأسیس کند و میلیاردها دلار در شرکت‌های AI سرمایه‌گذاری کند، اما پیشرفته‌ترین GPUها، زیرساخت ابری و بسیاری از مدل‌های مرزی همچنان عمدتاً در اختیار شرکت‌های آمریکایی هستند. تحلیل‌های جدید نیز این مسئله را یکی از محدودیت‌های «حاکمیت فناوری» کشورهای خلیج فارس دانسته‌اند
https://t.me/UT_Central_Library