🌌 تقویم تاریخ نجوم | ۲۸ شهریور تا ۳ مهر ۱۴۰۵

۲۸ شهریور | ۱۹ سپتامبر

☄️ تولد کریستیان هاینریش فریدریش پترس | ۱۸۱۳
اخترشناس آلمانی–آمریکایی و از پیشگامان کشف و مطالعهٔ سیارک‌ها؛ او ۴۸ سیارک کشف کرد و از چهره‌های مهم نسل نخست کاوش نظام‌مند اجرام کوچک منظومهٔ شمسی بود.

🪐 کشف هایپریون | ۱۸۴۸
ویلیام لاسل و به‌طور مستقل ویلیام کرانچ باند و پسرش جورج فیلیپس باند، قمر هایپریون زحل را کشف کردند؛ قمری بزرگ و نامنظم با شکلی بسیار عجیب و چرخشی آشفته.

🌀 رصد ساختارهای پویا در تپ‌اختر خرچنگ | ۲۰۰۲
نتایج رصدهای مشترک هابل و چاندرا منتشر شد و حلقه‌ها، جت‌ها و موج‌های شوکی ناشی از ذرات و پادمادهٔ شتاب‌گرفته تا سرعت‌های نزدیک به نور را آشکار کرد.

۲۹ شهریور | ۲۰ سپتامبر

🌑 فرود Luna 16 بر ماه | ۱۹۷۰
Luna 16 در دشت Mare Fecunditatis فرود آمد و با حفاری خودکار، حدود ۱۰۱ گرم نمونهٔ ماه را برای بازگرداندن به زمین برداشت؛ نخستین نمونه‌برداری و بازگردانی کاملاً خودکار از ماه.

🛰️ پرتاب HEAO-3 | ۱۹۷۹
سومین و آخرین رصدخانهٔ اخترشناسی پرانرژی ناسا برای بررسی پرتوهای گاما و کیهانی به فضا رفت و به مطالعهٔ ترکیب پرتوهای کیهانی و منابع پرانرژی کمک کرد.

۳۰ شهریور | ۲۱ سپتامبر

🚀 پایان مأموریت Galileo | ۲۰۰۳
گالیله پس از ۱۴ سال فعالیت، عمداً وارد جو مشتری شد تا از برخورد احتمالی با اروپا و آلودگی آن جلوگیری شود. این مأموریت نخستین فضاپیمایی بود که به دور یک سیارهٔ بیرونی مدار گرفت و شواهد مهمی از اقیانوس زیرسطحی اروپا، آتشفشان‌های آیو و میدان مغناطیسی گانیمد به دست آورد.

۳۱ شهریور | ۲۲ سپتامبر

🌙 تولد آنتونین روکل | ۱۹۳۲
اخترشناس و نقشه‌نگار ماه اهل چکسلواکی؛ اطلس و نقشه‌های دقیق او از ماه از منابع کلاسیک و بسیار مورد استفادهٔ رصدگران ماه هستند.

🍂 آستانهٔ اعتدال پاییزی
در روزهای منتهی به اعتدال، خورشید به نقطهٔ عبور از استوای سماوی نزدیک می‌شود؛ در اعتدال، از شمال به جنوب از استوای سماوی عبور می‌کند.

۱ مهر | ۲۳ سپتامبر

🍂 اعتدال پاییزی ۱۴۰۵
اعتدال پاییزی در سال ۲۰۲۶ در ۲۳ سپتامبر، ساعت ۰۰:۰۵ UTC رخ می‌دهد؛ در این لحظه مرکز خورشید از صفحهٔ استوای زمین عبور می‌کند و پاییز نجومی در نیمکرهٔ شمالی آغاز می‌شود.
(این لحظه برای شهر مشهد در سال ۴۰۵ خورشیدی ساعت ۳:۳۵ بامداد تعیین شده است.)

🇮🇷 رصد اعتدال پاییزی توسط ابوسهل کوهی | ۳۷۹ق / ۹۸۸م
ابوسهل کوهی در رصدخانهٔ ساخته‌شده در باغ کاخ سلطنتی بغداد، اعتدال پاییزی را در ۱۸ سپتامبر ۹۸۸ رصد کرد؛ ابوالوفای بوزجانی و چند اخترشناس دیگر نیز در این رصد حضور داشتند.
(۱ مهر در این تقویم، جایگاه تقویمی/فصلی این رویداد است، نه ادعای اینکه منبع تاریخی تاریخ آن را با تقویم هجری خورشیدی ثبت کرده است.)

🔵 کشف نپتون | ۱۸۴۶
یوهان گوتفرید گاله، با استفاده از محاسبات اوربن لووریه و با کمک هاینریش لوئی دآرست، نپتون را در ۲۳ سپتامبر در رصدخانهٔ برلین مشاهده کرد؛ تقریباً یک درجه از موقعیت پیش‌بینی‌شده فاصله داشت. محاسبات مستقل جان کوچ آدامز نیز در این داستان تاریخی نقش داشت.

۲ مهر | ۲۴ سپتامبر

🌑 بازگشت نخستین نمونهٔ خودکار از ماه به زمین | ۱۹۷۰
کپسول بازگشتی Luna 16 به زمین رسید و حدود ۱۰۱ گرم مادهٔ ماه را بازگرداند؛ نخستین موفقیت در چرخهٔ کامل فرود، حفاری، نمونه‌برداری، برخاست و بازگشت خودکار نمونه از جرم آسمانی دیگر.

☀️ تولد شارلوت مور سیترلی | ۱۸۹۸
اخترشناس و طیف‌شناس آمریکایی که با مطالعات گستردهٔ طیف خورشید و عناصر شیمیایی و تدوین جدول‌های طیفی دقیق، سهم مهمی در اخترفیزیک اتمی و خورشیدی داشت.

⭐ تولد جفری بربیج | ۱۹۲۵
اخترفیزیکدان نظری و از نویسندگان مقالهٔ تاریخی B²FH (۱۹۵۷) دربارهٔ هسته‌زایی ستاره‌ای؛ پژوهشی بنیادی دربارهٔ منشأ عناصر شیمیایی در ستارگان.

۳ مهر | ۲۵ سپتامبر

🚀 پرتاب Mars Observer | ۱۹۹۲
فضاپیمایی برای مطالعهٔ زمین‌شناسی، جو و اقلیم مریخ؛ پس از حدود ۱۱ ماه سفر، در اوت ۱۹۹۳ و اندکی پیش از ورود به مدار ارتباطش از دست رفت.

🌑 پرتاب Pioneer P-30 / Able 5A | ۱۹۶۰
کاوشگری با هدف قرارگیری در مدار ماه که به‌دلیل نقص مرحلهٔ دوم به سرعت کافی نرسید و ۱۷ دقیقه پس از پرتاب در جو زمین سوخت؛ بااین‌حال، موتور مرحلهٔ سوم آن نخستین موتور موشکی بود که با موفقیت در فضا روشن و کار کرد.

💡 تولد اوله رومر | ۱۶۴۴
اخترشناس دانمارکی که در ۱۶۷۶ با بررسی زمان گرفت‌های آیو، قمر مشتری، نشان داد نور سرعت محدودی دارد و نخستین اندازه‌گیری کمی از سرعت نور را ارائه کرد.
تهیه و تنظیم: نسرین قاجار
#انجمن_نجوم_مشهد
@toossky

📚 منابع:
NASA Science • NASA/JPL • NASA HEASARC • NASA History Office • NASA Hubble • Chandra X-ray Observatory • ESA • Encyclopaedia Iranica • National Academies / Biographical Memoirs • Sky & Telescope • UCSD / B²FH