آزمون ناپذیری1:

🌱چه عواملی یک گزاره را آزمون ناپذیر می سازد؟

وقتی با یک گزاره روبرو می شویم؛ بایستی دقت کنیم که آن گزاره، یک جزء از یک ساختار معرفتی بزرگ تر است؛ یا گزاره ای است که فی نفسه و به تنهایی، ادعای معرفتی دارد.

اگر گزاره جزیی از یک کل معرفتی بزرگ تر بود؛ آزمون ناپذیری، به تنهایی یک نقص تلقی نمی گردد؛ اما اگر گزاره به تنهایی ادعای معرفتی داشت و ما با بررسی آن گزاره فهمیدیم که آن گزاره، آزمون پذیر نیست: می توان آن را رد کرد. یعنی برای گزاره های منفرد، آزمون ناپذیری یک نقص اساسی تلقی می گرد.

برای توضیح بیشتر دقت کنید که وقتی با یک گزاره از یک نظریه ی علم فیزیک روبرو شدیم؛ اگر آن گزاره فی نفسه آزمون پذیر نبود نمی توان آن گزاره را رد کرد؛ زیرا آن گزاره، جزیی از یک نظریه ی بزرگ تر است و نه آن گزاره ی جزیی، بلکه کل آن نظریه است که بایستی در معرض آزمون تجربی قرار بگیرد.

اما وقتی یک طالع بین، یک گزاره در مورد سرنوشت شما بیان می کند؛ چون با یک تئوری دارای ساختار روبرو نیستید؛ می توانید آزمون پذیری را ملاکی برای آن گزاره تلقی کنید و اگر گزاره به نحوی بیان شده بود که آزمون پذیر نیست؛ می توانید براحتی گزاره را طرد کنید.

چون ما در زندگی روزمره، و در بخش بزرگی از مراودات سیاسی و اجتماعی یا حتی در بخشی از کارهای تحقیق علمی خود، نه با ساختارهای معرفتی بلکه با گزاره های منفرد سر و کار داریم؛ لذا می توان آزمون پذیری را ملاکی برای رد یا قبول یک گزاره تلقی کرد.

برای این کار بایستی گام های زیر را برداشت:
1. عواملی که یک گزاره را آزمون ناپذیر می سازد شناسایی کنید (ما در پست های بعدی ده عامل را اشاره خواهیم کرد)
2. اگر گزاره طوری بیان شده بود که آزمون ناپذیر بود؛ در طرد آن شک نکنید زیرا این گزاره فاقد شان معرفتی است.
3. اگر گزاره آزمون پذیر بود؛ آن گاه ممکن است که گزاره ی آزمون پذیر صادق یا گزاره ی آزمون پذیر کاذب باشد.
4. با آگاهی از صرف آزمون پذیر بودن گزاره ای، نمی توان حکم به صدق آن داد؛ بلکه بایستی پس از آن که گزاره ای، آزمون پذیر تشخیص داده شد؛ آن گزاره را به صورت تجربی و تحت شرایطی مورد آزمایش قرار داد.
5. اگر گزاره ای، آزمون پذیر بود؛ و پس از آزمودن آن، گزاره ایی صادق از کار در نیامد می توان آن گزاره را رد کرد.


خلاصه آنکه می توان دو دسته از گزاره ها را به راحتی طرد کرد و برایش شأنی قائل نشد:
الف) گزاره های آزمون ناپذیر
ب) گزاره های آزمون پذیر غیر صادق

در ادامه برخی از عواملی را که یک گزاره را آزمون ناپذیر می سازند؛ بیان می کنیم.

✍#محمدمهدی_حاتمی؛ درسگفتارهای آشنایی با مهارت های اندیشیدن