🌱تفاوت بین زمینه ی کشف و زمینه ی توجیه:

جان هرشل، فرزند ویلیام هرشل ستاره شناس معروف، نخستین کسی بود که تمایز بین زمینه ی کشف(context of discovery) و زمینه ی توجیه(context of justification) را در نظریات علمی مطرح ساخت.

تمایز ذکر شده، بیان می کند که شیوه ی کشف یک نظریه، اساسا ربطی به شیوه ی توجیه و مقبولیت آن ندارد.

برای کشف یک نظریه، راه های بسیار متعدد و متنوعی وجود دارد. ممکن است کسی یک نظریه را از یافته های تجربی به دست آورده باشد. یا حتی ممکن است آن را از کتاب های مقدس ادیان، الهام گرفته باشد و یا آن را در خواب، دیده باشد. و هر راه متفاوت دیگری از این دست!

اما زمینه ی کشف، کاملا با زمینه ی توجیه متفاوت است. پس از آنکه یک دانشمند، نظریه اش را کشف کرد و به صورت بندی آن پرداخت؛ بایستی بتواند صادق بودن نظریه اش را، برای جامعه ی علمی نشان دهد. و یا اصطلاحا صدق نظریه اش را توجیه کند.

از جمله زمینه های توجیه یک نظریه ی علمی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1. نشان دادن سازگاری درونی نظریه
2. نشان دادن قابل آزمایش بودن نظریه
3. نشان دادن موافقت نظریه با مشاهدات
4. نشان دادن نتایج غیر منتظره ای که یک نظریه پیش بینی می کند
5. نشان دادن قدرت نظریه در تبیین حوداث تجربی نسبت به نظریه های رقیب

کارل ریموند پوپر، فیلسوف علم اتریشی الاصل، بعدها نشان داد که چیزی به نام "منطق اکتشاف علمی" وجود ندارد. یعنی یک روش منطقی که بتواند نحوه ی کشف نظریه های علمی را نشان داد؛ ممکن نیست. به نظر پوپر، ما تنها می توانیم از منطق توجیه نظریه های علمی سخن بگوییم.

✍ #محمدمهدی_حاتمی؛ درس گفتارهای آشنایی با مهارت های اندیشیدن