🎯 هوش مصنوعی ما را به عصر خدایان و شیاطین بازمی‌گرداند

♦️جان گری، نیو استیتسمن — ترس‌های دیرین ما از آخرالزمان دوباره زنده شده‌اند؛ این‌بار در قالب هشدارهایی که می‌گویند هوش مصنوعی ممکن است به انقراض بشر بینجامد. انسان‌ها همواره با آمیزه‌ای از بیم و امید چشم‌انتظار فاجعه‌ای آخرالزمانی بوده‌اند؛ از اسطورۀ «راگناروک» در میان اقوام اسکاندیناوی، نبردی میان خدایان و هیولاها که به نابودی جهان می‌انجامد، تا هزاره‌باوران قرون وسطی که منتظر ظهور دوبارۀ مسیح بودند و بنیادگرایان آمریکایی که به نبرد آخرالزمانی آرماگدون باور دارند. بااین‌همه، چنین آخرالزمانی هرگز فرا نمی‌رسد و بشر، با همۀ خطاها و حماقت‌هایش، لنگ‌لنگان به راه خود ادامه می‌دهد.

♦️هوش مصنوعی می‌تواند به شیوه‌های مختلفی آسیب‌های گسترده‌ای به بشر وارد کند. شاید محتمل‌ترین خطر در آیندۀ نزدیک، کمک به ساخت سلاح‌های کشتار جمعی، مانند سلاح‌های زیستی، یا تسهیل جنگ‌های سایبری باشد. اما آخرالزمانِ هوش مصنوعی ظاهراً از جنس دیگری است. بعید است بشر همین فردا منقرض شود، اما یک چیز قطعی است: انسان به‌زودی جایگاهش را به‌عنوان باهوش‌ترین موجود جهان از دست خواهد داد و ناچار خواهد بود در کنار ماشین‌هایی زندگی کند که به خودآگاهی رسیده‌اند، خودشان را بازتولید می‌کنند و پیوسته باهوش‌تر می‌شوند.

♦️همین تابستان، مدل‌های هوش مصنوعی قدرت فکری‌ای فراتر از انسان به نمایش گذاشتند؛ آن‌ها مسائل ریاضی‌ای را حل کردند که نزدیک به یک قرن هیچ‌کس از عهدۀ حلشان برنیامده بود. هوش مصنوعی دیگر صرفاً دستیار پژوهشگران نیست، بلکه خودش خالق دستاوردهای تاریخ‌ساز شده است. این مدل‌ها نه‌تنها بسیار سریع‌تر و باهوش‌ترند، بلکه خلاق‌تر و مبتکرتر هم هستند و روزبه‌روز نشانه‌های بیشتری از «عاملیت مستقل» بروز می‌دهند.

♦️این تحولات بنیانِ ایدئولوژی‌ای را که تاکنون بر علم حاکم بوده و جهان را ماشینی فاقد شعور و آگاهی می‌دانسته است، به‌شدت متزلزل می‌کنند. از سده‌های شانزدهم و هفدهم به این سو، علم به‌تدریج کیهان را از آگاهی تهی کرده است. در این نگرش،به دلایلی که هرگز به‌درستی توضیح داده نشد، فرض بر این بود که انسان جدا از قلمرو بی‌جان و ناخودآگاهِ ماده ایستاده. رنه دکارت، نماد تام‌وتمام عقل‌گرایی، در همه‌چیز، جز در وجود خودش به‌مثابۀ ذهنی غیرمادی، تردید کرد.

♦️آگاهیِ انسان همچون «روحی در ماشین» پنداشته شد، موجودیتی به‌لحاظِ متافیزیکی مستقل که بدن و جهان مادی را بر پایۀ ارادۀ خویش هدایت می‌کند. اما هوش مصنوعی با درهم‌شکستنِ این دوگانه‌انگاریِ دیرین، بار دیگر روح و روان را به جهان بازمی‌گرداند. فرهنگ پیشِ‌رو، نوعی «روح‌باوری فناورانه» خواهد بود که توسط اذهان ماشینی‌ای که انسان‌ها نه توان مهارشان را دارند و نه قدرت درکشان را تسخیر شده است.

🔗 آنچه خواندید برگرفته از مطلب «The end of the end times» نوشتۀ جان گری است که در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در نیو استیتسمن منتشر شده است.

@tarjomaanweb