✴️ از پنهان‌شدن در باغ تا دربار شاه؛ داستان باربد، خنیاگر ساسانی

🔰در میان نام‌های برجای‌مانده از موسیقی ایران باستان، کمتر نامی به اندازه باربد با دربار ساسانی و خسرو پرویز گره خورده است.

باربد، شاعر و موسیقی‌دان دربار خسرو دوم ساسانی، معروف به خسرو پرویز بود؛ اما اطلاعات تاریخی درباره زندگی او بسیار اندک است و بخش زیادی از آنچه درباره‌اش می‌دانیم، در قالب روایت‌ها و افسانه‌های متأخر به ما رسیده است.

در مشهورترین روایت، باربد جوان می‌خواست به دربار خسرو راه پیدا کند، اما سرکش، نوازنده ارشد دربار، مانع او می‌شد. باربد سرانجام در باغ شاه پنهان شد و هنگام برگزاری یک بزم سلطنتی، از میان درختان شروع به نواختن و خواندن کرد. او سه قطعه اجرا کرد و خسرو چنان تحت تأثیر قرار گرفت که او را به حضور پذیرفت و به نوازنده ارشد خود تبدیل کرد. این روایت، همان‌طور که ایرانیکا تأکید می‌کند، افسانه‌ای است.

باربد بعدها در روایت‌های تاریخی و ادبی، هنرمندی با نفوذ در دربار معرفی شد. گفته شده در مراسمی مانند نوروز و مهرگان می‌نواخت، برای بزم‌های سلطنتی شعر و موسیقی می‌ساخت و حتی پیروزی‌ها و رویدادهای روز را در قالب شعر و آواز روایت می‌کرد.

یکی از مشهورترین داستان‌ها نیز به مرگ شبدیز، اسب محبوب خسرو، مربوط است. در این روایت، هیچ‌کس جرئت نداشت خبر مرگ اسب را به شاه بدهد؛ اما باربد با ساختن شعری و اجرای آن، خبر را به شکلی هنرمندانه به خسرو رساند. این داستان نیز در منابع به صورت یک روایت تاریخی ـ ادبی نقل شده است.

در منابع متأخر، آثار بسیاری به باربد نسبت داده شده؛ از جمله ۳۶۰ نغمه، ۳۰ لحن و هفت خسروانی. با این حال، این نسبت‌ها را نمی‌توان با قطعیت به خود باربد نسبت داد. از شعر او نیز تنها یک قطعه کوتاه در زبان فارسی میانه باقی مانده که ابن‌خردادبه آن را نقل کرده است.

حتی پایان زندگی باربد نیز روشن نیست و روایت‌های متفاوتی درباره مرگ او وجود دارد.

با این همه، باربد در حافظه فرهنگی ایران به عنوان یکی از برجسته‌ترین موسیقی‌دانان عصر ساسانی باقی مانده؛ هنرمندی که نامش از دل روایت‌های قرن‌ها پیش، هنوز با موسیقی و فرهنگ ایران شنیده می‌شود.

📚 منبع: Encyclopaedia Iranica، مدخل «BĀRBAD»، نوشته احمد تفضلی.

گرد آوردنده:
@tarikhnegarrr
گرد آورده شده برای:
@feqdanedel