📣یهودیان میان روم و ساسانی؛ وفاداری یا اتهام

سیمخا گروس، پژوهشگر تاریخ یهودیان در جهان رومی، ایرانی و اسلامی، روز ۱۵ اکتبر در دانشگاه مک‌گیل سخنرانی‌ای با عنوان «یهودیان در مرز روم و ساسانی: سیاست وفاداری» ارائه می‌کند. موضوع سخنرانی این است که چگونه رقابت دو شاهنشاهی، تعلق دینی جوامع مرزی را به مسئله‌ای سیاسی و امنیتی تبدیل کرد.
وقتی روم به امپراتوری‌ای مسیحی تبدیل شد، مسیحیان ساکن قلمرو ساسانی ممکن بود به همدستی با امپراتوری هم‌کیشِ آن سوی مرز متهم شوند. یهودیان نیز که در هر دو شاهنشاهی حضور داشتند، هنگام جنگ با این سوءظن روبه‌رو بودند که وفاداری آنان نه به دولت محل زندگی، بلکه به هم‌کیشانشان در قلمرو رقیب تعلق دارد.
این سخنرانی بخشی از پژوهش کتاب تازۀ گروس با عنوان Communities, Empires, and Loyalty on the Roman–Sasanian Frontier است که قرار است اوایل ۲۰۲۷ از انتشارات دانشگاه کمبریج منتشر شود. پرسش اصلی کتاب این است که از چه زمانی «وفاداری» به‌جای رفتار یک فرد، به صفتی برای یک جامعۀ دینی یا قومی تبدیل شد.
یکی از نمونه‌های مهم، آزار مسیحیان در روزگار شاپور دوم است. گروس در پژوهش‌های قبلی خود نشان داده که اتهام وابستگی به روم همیشه به سرکوب یکسان همۀ مسیحیان نمی‌انجامید: گاه خشونت انتخابی بود و گاه حکومت ساسانی با حمایت از برخی کلیساها می‌کوشید آن‌ها را از روم جدا کند.
نمونۀ دیگر به فتح اورشلیم به دست ساسانیان در سال ۶۱۴ میلادی بازمی‌گردد. بعضی منابع مسیحی، یهودیان را همدستان سپاه ایران و عامل خشونت علیه مسیحیان معرفی کرده‌اند. اما چه مقدار از این گزارش‌ها شرح واقعه است و چه مقدار محصول هراس از «دشمن درونی»؟ گروس می‌کوشد رخدادهای تاریخی را از شایعات و روایت‌هایی جدا کند که بعدها در متون مسیحی و سپس اسلامی تکرار شدند.
موضوع کتاب در نهایت تاریخ شکل‌گیری یکی از ماندگارترین اتهام‌های سیاسی است: «وفاداری دوگانه»؛ این تصور که پیوند دینی با مردمان آن سوی مرز، لزوماً به معنای خیانت به جامعۀ محل زندگی است.

اطلاعات سخنرانی در دانشگاه مک‌گیل