⭕️ صدایی که شنیده نشد و درسی که نمی‌آموزیم

✍ فرزاد دهقانیان، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۴۰۴/۱۱/۱۱

«چند روزی است که مجدداً تحریکاتی به وسیله عناصر اخلالگر و افراطی و همچنین افرادی که محیط آرام را برای اجرای مقاصد شوم و خائنانه خود مساعد نمی‌دانند، آغاز شده و به خصوص با اغفال دانشجویان و دانش‌آموزان بی‌گناه، دست به تظاهرات و اعمال خلاف قانون و مقررات می‌زنند. همان‌طوری که طی اعلامیه‌های متعدد فرمانداری نظامی به اطلاع عموم اهالی رسانیده شده است، سوابق فعالیت‌های خائنانه و ننگین این قبیل مردمان خائن و بی‌وطن برای مأموران انتظامی روشن و فرمانداری نظامی به کلیه جزئیات اعمال و رفتار آن‌ها وقوف کامل دارد. چون فرمانداری نظامی نمی‌تواند شاهد و ناظر لجام‌گسیختگی این عده اشخاص آشوبگر و بی‌وطن باشد، لذا موکداً به مأموران انتظامی دستور داده شده است که با مسببین اخلال و بی‌نظمی طبق قانون رفتار نموده و هر کسی که کوچک‌ترین عملی بر خلاف مقررات فرمانداری نظامی نمود، فوراً دستگیر و جهت کیفر قانونی به دادسرای نظامی اعزام و در صورت لزوم به یکی از نقاط بد آب و هوای جنوب تبعید گردد» [+].

نوشته بالا اعلامیه فرمانداری نظامی در روزنامه اطلاعات در تاریخ ۱۶ آذر ۱۳۳۲ در زمان حکومت پهلوی است. در این روز، سه دانشجو کشته شدند. پس از انقلاب ۱۳۵۷، از این سه دانشجو به شکل رسمی به عنوان شهید یاد می‌شود و روز ۱۶ آذر، روز دانشجو نام گرفته است.

تاریخ همیشه انعکاسی از رابطه میان حکومت و جامعه است، رابطه‌ای که اگر متوازن و پاسخگو نباشد، فاجعه‌آفرین خواهد بود. تکرار غم‌انگیز تاریخ در ابعاد وسیع‌تر در دی ماه ۱۴۰۴ ایران، بار دیگر یک درس کلاسیک سیستمی را یادآوری می‌کند. هر سیستمی که تعامل آن با محیط پیرامونی‌اش مختل شود، مطابق با اصل دوم ترمودینامیک و قانون رکود و تلاشی (آنتروپی)، به تدریج به بی‌نظمی و بی‌تعادلی دچار می‌شود و اگر دست به اصلاحات نزند، نهایتاً به سوی فروپاشی پیش می‌رود. هنگامی که حکومت‌ها از بازخور و پاسخگویی به مردم خود سر باز می‌زنند و خود را با تغییرات اجتماعی و فرهنگی وفق نمی‌دهند، بقای آنها به خطر می‌افتد. نمونه بارز آن، سقوط حکومت پهلوی در انقلاب ۱۳۵۷ بود؛ حکومتی که نتوانست تعامل پویا و انعطاف‌پذیر با محیط اجتماعی خود برقرار کند و نهایتاً تسلیم جریان‌های نوظهور اجتماعی شد.

در این میان، نکته‌ای عمیق‌تر نیز آشکار می‌شود: نسبی‌گرایی در اخلاق و ارزش‌گذاری انسان‌ها. فردی که در یک سیستم فکری اخلالگر و اغتشاشگر محسوب می‌شود، در سیستمی دیگر به عنوان شهید گرامی داشته می‌شود.
اگر داوری‌های اخلاقی در طول زمان و میان گروه‌ها تغییر می‌کنند، آنگاه نظامی که خود را بر یک قرائت ثابت، نهایی و غیرقابل بازنگری از سیاست بنا کند، به‌تدریج توان تعامل مؤثر با جامعه‌ی در حال تحول را از دست می‌دهد. بنابراین هیچ فرد، گروه یا نظم سیاسی، از قاعده تغییر، بازاندیشی و ضرورت اصلاح مستمر مستثنی نیست. تاریخ، ما را دعوت می‌کند که از تعصبات و داوری‌های یک‌جانبه فاصله بگیریم و به جای آن، به بازخور، یادگیری و اصلاح مداوم در تعامل با محیط اهمیت بدهیم.
سیستم‌های پایدار، سیستم‌هایی یادگیرنده هستند. این سیستم‌ها نه تنها تغییرات محیطی را می‌پذیرند، بلکه از آنها می‌آموزند و ساختار خود را بر اساس تجربه بازسازی می‌کنند. چنین سیستم‌هایی هستند که ماندگار می‌شوند.

@systemdiary
https://t.me/systemdiary