⭕️چرا مستعان 110 هنوز مهم است؟

✍️ فرزاد دهقانیان، ۱۴۰۳/۱۲/۲۸

دستگاه ADE 651 يك دستگاه تقلبی شناسایی بمب است که توسط شرکت بریتانیایی ATSC تولید شد. این دستگاه ادعا می‌کرد که قادر به شناسایی مواد مختلف مانند مواد مخدر و مواد منفجره از فواصل دور است. این دستگاه به 20 کشور مختلف فروخته شد. به طور خاص دولت عراق حدود 52 میلیون پوند صرف خرید این دستگاه تقلبی کرد. در سال 2010، دولت بریتانیا صادرات این دستگاه به عراق و افغانستان را پس از ادعاهای مقام‌های نظامی مبنی بر بی‌اثر بودن آن ممنوع کرد [+].
دستگاه كروناياب مستعان 110 با شكل ظاهري شبیه دستگاه ADE 651، در فروردين 1399 با اين ادعا در عالی‌ترین سطح نظامی ایران رونمایی شد كه می‌تواند در شعاع صد متری و ظرف پنج ثانیه وجود ویروس کرونا را شناسایی کند. وزارت بهداشت ايران اين دستگاه را تاييد نكرد و انجمن فيزيك ايران هم آن را باورناپذیر و در حد داستان‌های علمی و تخیلی دانست. از سرنوشت مستعان 110 و هزينه‌های تحميلی آن اطلاعی در دسترس نيست.

جیم مک‏ كرمیک مدير عامل ATSC بعدها به اتهام تقلب دستگیر شد و در آوریل 2013 به سه فقره تقلب محکوم و به ده سال زندان محکوم شد. اما كامبيز گلشني كه اختراع مستعان 110 منتسب به او است، شركتي ثبت كرده است و اخيرا از اختراع دستگاهی برای اکتشاف معادن خشک و آبی خبر داده است كه مورد تایید مراجع بین‌المللی و اروپا است [+].

✅درس آموزی

داستان فروش دستگاه‌های تقلبی حاوی دو درس آموزی مهم است. اولین درس اهمیت علم و روش‌های علمی در فرایندهای تصمیم‌گیری کشور است. فرضیه سازی و انجام آزمایش و تحقیق برای اثبات یا رد فرضیه توسط متخصصان دو گام اصلی در روش علمی است. در یک نگاه کلان نظریه‌های علمی در آزمایشگاهی به نام تاریخ آزموده شده اند و کسانی که تصورات ساده‌اندیشانه و گاهی فریبکارانه نسبت به جهان دارند با روش‌های علمی میانه‌ای ندارند. نگاه امنیتی و پیش فرض سخت گیرانه و سلیقه ای تایید صلاحیت عمومی برای انتصاب افراد، اهالی علم را از جایگاه‌های تصمیم‌گیری مهم ایران دور کرده است و این شاید یکی از مهم‌ترین دلایل مشکلات امروز ایران است. این همان نظم دسترسی محدود است که داگلاس نورث آن را مانع توسعه کشورها می داند.

درس دوم یک درس ساختاری است. ادعای دروغین، جعل و تقلب باید برای فرد مدعی عواقب جدی در پی داشته باشد. خاطره جمعی ما موارد متعددی از اختلاس، جعل مدرک تحصیلی و ادعاهای دروغین با حیف و میل کردن بودجه عمومی سراغ دارد که با مسببان آن برخورد جدی‌ای صورت نگرفته است. در چنین ساختاری که فریبکاری هزینه چندانی ندارد رفتار فریبکارانه به بقای خویش ادامه خواهد داد. وجود چنین اشکال ساختاری خود ناشی از نبود نگاه علمی و سیستمی در سطح کلان تصمیم گیری کشور است. جالب است بدانیم که یوسف خوش کیش آخرین رییس بانک مرکزی ایران قبل از انقلاب با اتهاماتی چون عدم شناور کردن نرخ ارز، ایجاد تورم، بی‌ارزش کردن پول ملی، پرداخت وام به مفسدان اقتصادی، وارد کردن اتومبیل خارج از رده از کشورهای اروپایی با ارز دولتی و عدم رعایت استقلال بانک مرکزی، در سال 1359 اعدام شده است [+].

✅چه باید کرد؟

اولین پیشنهاد آموزش روش‌های علمی در مدارس و دانشگاه‌ها است. فلسفه علم در بسیاری از دانشگاه‌های معتبر جهان به عنوان یک درس عمومی تدریس می‌شود. مردم یک کشور باید برای تشخیص جهل، دروغ، مزخرفات و فریب با تاریخ علم و روش‌های علمی آشنا شوند [+].
«طبیعت و قوانین آن در تاریکی شب پنهان بود. خداوند گفت، بگذار نیوتون باشد. سپس جهان، سراسر نور شد». این را شاعر و نویسنده قرن هجدهم، الکساندر پوپ در وصف یکی از تاثیرگذارترین دانشمندان تمام دوران بشریت یعنی آیزاک نیوتون سروده است. علم روشی برای فهم چگونگی کارکرد جهان است [+].

پیشنهاد دوم حرکت به سمت نظم دسترسی باز برای انتصاب مدیران است. اولویت قرار دادن تخصص در انتخابات و انتصابات بدون نگاه‌های سخت‌گیرانه ایدیولوژیک گام اولیه برای حرکت در مسیر توسعه است.

ایران امروز در وضعیت خطرناکی قرار گرفته است. داستان مستعان 110 را نباید فراموش کرد.

🔸اگر این مطلب برای شما مفید بود، آن را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.

#تفکر_سیستمی
#نظم_دسترسی_باز

@systemdiary