📌اندر احوالات اعداد مختلف تزریق ذخایر نفتی

👤نویسنده:سیدمجتبی بقائی

در روزهای اخیر، چند عدد مختلف درباره آزادسازی ذخایر نفتی مطرح شده است. در نگاه اول، ممکن است این تصور ایجاد شود که کشورهای غربی یکی پس از دیگری بسته‌های جدیدی به بازار عرضه می‌کنند: ۴۰۰ میلیون بشکه در آغاز جنگ، ۴۰ میلیون بشکه از سوی آمریکا، و اکنون ۱۰۰ میلیون بشکه از سوی گروه هفت. اما واقعیت این است که این سه عدد را نمی‌توان با یکدیگر جمع کرد.

ماجرا از ۱۱ مارس ۲۰۲۶ آغاز شد. با تشدید اختلال در عرضه انرژی به دلیل جنگ خاورمیانه و کاهش شدید جریان نفت از تنگه هرمز، ۳۲ کشور عضو آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کردند حدود ۴۰۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی را در اختیار بازار قرار خواهند داد. این اقدام، بزرگ‌ترین آزادسازی هماهنگ ذخایر در تاریخ آژانس بین‌المللی انرژی بود.

چند روز بعد، هنگامی که برنامه تفصیلی کشورها منتشر شد، مجموع تعهدات به حدود ۴۲۶ میلیون بشکه رسید. آمریکا با ۱۷۲.۲ میلیون بشکه بزرگ‌ترین سهم را بر عهده گرفت و پس از آن، ژاپن با ۷۹.۸ میلیون بشکه قرار داشت. سهم اروپا نیز عمدتاً به جای نفت خام، از ذخایر فرآورده‌های نفتی تأمین می‌شد. از مجموع برنامه ۴۲۶ میلیون بشکه‌ای، حدود ۳۰۱ میلیون بشکه نفت خام و ۱۲۵ میلیون بشکه فرآورده نفتی بود.

بنابراین، خبری که چند روز پیش درباره آزادسازی تا ۴۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک آمریکا منتشر شد، یک بسته تازه نیست. وزارت انرژی آمریکا به صراحت اعلام کرده است که این اقدام، ادامه اجرای همان تعهد ۱۷۲ میلیون بشکه‌ای آمریکا در چارچوب برنامه مارس آژانس بین‌المللی انرژی است. این نفت نیز عمدتاً به شکل تهاتر در اختیار شرکت‌ها قرار می‌گیرد؛ یعنی شرکت‌ها بعداً موظف خواهند بود نفت را به ذخایر استراتژیک بازگردانند.

پس ۴۰۰ به اضافه ۴۰، برابر ۴۴۰ میلیون بشکه نیست. آن ۴۰ میلیون بشکه، بخشی از همان بسته اولیه است.

اکنون به عدد سوم، یعنی ۱۰۰ میلیون بشکه گروه هفت می‌رسیم. در دوم اکتبر، سران گروه هفت اعلام کردند که با هماهنگی آژانس بین‌المللی انرژی، طی چهار ماه ۱۰۰ میلیون بشکه دیزل، نفت خام و سایر ذخایر را آزاد خواهند کرد. بخش قابل توجهی از دیزل نیز باید ظرف ۲۰ روز نخست وارد بازار شود.

نکته مهم این است که خود بیانیه گروه هفت می‌گوید این اقدام با «در نظر گرفتن تعهداتی که تاکنون انجام شده‌اند» و برای اجرای تعهدات کشورها صورت می‌گیرد. بنابراین، این ۱۰۰ میلیون بشکه را نیز فعلاً نباید بسته‌ای کاملاً مستقل و اضافه بر ۴۰۰ میلیون بشکه قبلی دانست.

آژانس بین‌المللی انرژی در دوم اکتبر اعلام کرد که تا آن زمان، حدود ۳۲۵ میلیون بشکه از اقدام هماهنگ مارس بالفعل آزاد شده است؛ یعنی بیش از ۸۰ درصد برنامه اولیه.

از نظر حساب سرانگشتی نیز موضوع جالب است:

برنامه تفصیلی: حدود ۴۲۶ میلیون بشکه
آزادشده تاکنون: حدود ۳۲۵ میلیون بشکه
اختلاف: حدود ۱۰۱ میلیون بشکه

و اکنون گروه هفت از آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه سخن می‌گوید.

این تطابق عددی نشان می‌دهد که بخش بزرگی از اقدام جدید، احتمالاً به تکمیل تعهدات قبلی مربوط است. با این حال، رویترز تأکید کرده است که هنوز مشخص نیست دقیقاً چه میزان از این ۱۰۰ میلیون بشکه از تعهدات باقی‌مانده مارس و چه میزان واقعاً اقدام اضافه است. بنابراین، فعلاً نمی‌توان با قطعیت ۱۰۰ میلیون بشکه را به ۴۰۰ میلیون بشکه قبلی افزود.

اما شاید مهم‌تر از اعداد، تغییر ماهیت بحران انرژی باشد. در آغاز جنگ، مشکل اصلی کمبود نفت خام و اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز بود. اکنون آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید صادرات نفت خام خاورمیانه تا حد زیادی بهبود یافته است، اما جریان فرآورده‌های پالایشی، به‌ویژه دیزل، همچنان تحت فشار شدید قرار دارد. به همین دلیل، مداخله جدید گروه هفت بیش از گذشته بر آزادسازی سریع دیزل متمرکز شده است.

🗳در نتیجه، سه عددی که این روزها می‌بینیم را باید این‌گونه خواند:

۴۰۰ میلیون بشکه: بسته اصلی آژانس بین‌المللی انرژی در آغاز جنگ
۴۰ میلیون بشکه آمریکا: بخشی از سهم قبلی آمریکا، نه عرضه جدید
۱۰۰ میلیون بشکه گروه هفت: عمدتاً در مسیر اجرای تعهدات باقی‌مانده و با تمرکز تازه بر بحران دیزل؛ میزان دقیق بخش واقعاً اضافه هنوز روشن نیست.

📱@suqona