سال تحصیلی جدید در اینجا آغاز شده است. یکی از همکاران را دیدم که در تابستان درس سازه‌های چوبی را تدریس کرده بود. گفتم چطور بود؟ آهی کشید و خیلی بی‌رمق گفت هیچی، دانشجویان تمرین‌های سازه چوبی را که به آنها می‌دادم با AI (هوش مصنوعی) حل می‌کردند و من هم تمرین‌های آن‌ها را با هوش مصنوعی نمره‌دهی می کردم (!). عملا هوش مصنوعی به هوش مصنوعی نمره می‌داد و واقعا نمی‌دانم اینها چقدر از این درس را یاد گرفتند؟

گفتم خب آزمون میان‌ترم و پایان‌ترم برای همین است که میزان درک دانشجو ارزیابی شود. گفت عملا برای دروس مهندسی که «ماهیت طراحی» دارد به امتحان دو ساعته باوری ندارم و سالها بود که برای آزمون پایان‌ترم، پروژه ای می‌دادم (Real-world project) که دانشجو حدود یک هفته تا ده روز باید روی آن کار می‌کرد و باز می‌گرداند. الان چطور همچین کاری کنم؟ چه مسئله‌ای برای آزمون طراحی کنم که اگر دانشجو در محاسبات از Chat GPT استفاده کرده باشد بتوانم از او نمره کم کنم؟ این دانشجو باید فردا سازه چوبی «واقعی» را برای مردم طراحی کند، سواد او را چطور ارزیابی کنم که مطمئن باشم بعد از گرفتن مدرک، قادر به درک مفاهیم پایه در طراحی سازه شده است؟

▪️▪️▪️
این سوال ایشان اکنون دارد در تمامی مباحث مهندسی و طراحی به شکل جدی مطرح می‌شود.
در سطحی بالاتر، این سوال مطرح است که اساسا آیا تدریس دروس مهندسی زلزله و طراحی سازه به این شکل متداول فعلی، همچنان موضوعیت دارد؟ اگر قرار است که بزودی بخش بزرگی از کارهای مدلسازی و حتی تفسیر نتایج در نرم‌افزارهایی مثل SAP2000 و ETABS توسط هوش مصنوعی انجام شود، و خود هوش‌مصنوعی کار «تفسیر نتایج» را هم انجام دهد، ساختار آموزشیِ «دانشگاه» باید به چه شکلی تغییر کند؟
چه درس‌هایی باید از دوره چهارساله کارشناسی و دو سال کارشناسی‌ارشد حذف بشوند و چه درس‌هایی باید پررنگ‌تر تدریس بشوند؟
بحث «ترکیب مهارت با دانش» است. چه مهارت هایی باید به دانشجو بیشتر از گذشته آموزش داده شود و چقدر باید همچنان بر مفاهیم پایه مثل گذشته (به روش سنتی) تاکید کرد؟

اساسا آینده مهندسی زلزله/سازه با قابلیت‌های جدید هوش‌مصنوعی در چه وضعی خواهد بود؟ مفهوم «تربیت مهندس» در چند سال آینده چه تغییراتی خواهد کرد؟

▪️▪️▪️
این سوالات فقط مربوط به حوزه مهندسی زلزله و سازه نیست، بلکه در سایر حوزه های مهندسی نیز «کارکرد دانشگاه» و «ساختار دانشگاه» محل سوال است.

سرعت تغییرات شگفت‌آور است اما یک چیز واضح است و آن اینکه هر چقدر هم که قابلیت هوش‌مصنوعی در طراحی/محاسبات افزایش پیدا کند، ولی در نهایت اداره پروژه‌ها و تصمیمات کلیدی در مورد پروژه به عهده مهندسینی خواهد‌بود که درک عمیق از مفاهیم پایه فنی و محاسبات داشته باشند. هنوز برای ما مشخص نیست که چه دروسی باید حذف یا کمرنگ بشوند ولی قطعا هوش مصنوعی نباید باعث کم‌سوادتر شدن مهندسین بشود؛ بلکه باید به ارتقاء کیفیت دانش انسانی کمک کند.

صورت مسئله اصلی این نیست که آیا هوش مصنوعی جای مهندس محاسب را می‌گیرد یا نه؛ مسئله این است که چگونه مهندسی تربیت کنیم که بتواند خروجیِ هوش مصنوعی را بفهمد، نقد کند و مسئولانه درباره آن تصمیم بگیرد.
(مسئولیت نهایی و تشخیص خطای مدل همچنان انسانی است)

در سال‌های پیش رو، ساختار دانشگاه‌ها و‌ روش‌های آموزش مهندسی (Engineering Education) دستخوش تغییرات جدی خواهند شد.


▪️▪️▪️
✍️محمدرضا اسلامی
https://t.me/solseghalam