دو:
ادامه‌ی موضوعِ جشنِ مهرگان

درهرحال، چنان که می‌بینیم، مهرگان از این نظر هیچ ربطی با اسطوره‌ی ضحّاک و فریدون و قیامِ کاوه و این مسائل پیدا نمی‌کند. جشنی بوده مربوط به نیم‌سالِ دوم که با همان اهمّیتِ نوروز بر پا می‌داشته‌اند و از شانزدهِ ماهِ مهر (یا مهرگان‌روز) تا بیست و یکمِ مهر (یا رام‌روز) به‌مدّتِ شش روز ادامه می‌یافته. البته ممکن است سرنگون شدنِ ضحاک با چنین روزی تصادف کرده باشد ولی چنین تصادفی نمی‌تواند باعث شود که علّتِ وجودیِ جشنی (علّتِ تاریخیِ جشنی) تغییر کُنَد. مثلاً اگر ناصرالدین‌شاه را در روزِ جمعه‌ئی کُشته باشند، مدّعی شویم که جمعه‌ها را به این مناسبت تعطیل می‌کنیم که روزِ کشته‌شدنِ ناصرالدین شاه است.

پیش‌تر به این نکته اشاره شد که مسیحیت، تمامیِ آداب و آیین‌های مهرپرستی را عیناً تقلید کرده که از آن جمله است آیینِ غُسلِ تعمید و تقدیسِ نان و شراب. این را هم اضافه کنم که به اعتقادِ کسانی، جشن‌های بیست و پنجمِ دسامبر که بعدها به‌عنوانِ سال‌گردِ مسیح جشن گرفته‌شده، ریشه‌هایش به همین جشنِ مهرگان می‌رسد. و حالا که صحبتِ میلادِ مسیح به میان آمد، این نکته را هم به‌طورِ اخترگذری بگویم که خودِ ایرانیانِ میترایی، این روزِ مهرگان را در عینِ حال روزِ تولّدِ «مشیا» و «مشیانه» هم دانسته‌اند که همان آدم و حوّای اسطوره‌های سامی است. و این نکته در «بُندِهِشن» (از کُتُبِ مهمی که از اعصارِ دور برای ما باقی مانده) آمده‌است. البته این‌جا مطالبِ بسیارِ دیگری هم هست که من، ناگزیر اَم بگذارم و بگذرم. مثلاً این نکته که آیا اصولاً «مِسیا» یا «مِسایا» (مسیح و مسیحا) همان «مشیا» هست یا نیست. و نکاتِ دیگری از این قبیل.

متن کامل سخنرانی شاملو

@Setiq