🧠 آیا مغز ما از دو سیستم عصبی بسیار قدیمی شکل گرفته است؟

پژوهشی تازه در Nature Neuroscience نشان می‌دهد که مغز از همان مراحل بسیار ابتدایی رشد جنینی، از دو جمعیت متفاوت از سلول‌های پیش‌ساز عصبی شکل می‌گیرد.

پژوهشگران دریافتند که یک جمعیت سلولی مسیر رشد مغز پیشین و مغز میانی را دنبال می‌کند، درحالی‌که جمعیتی دیگر به شکل‌گیری مغز پسین منجر می‌شود. این دو مسیر از مراحل بسیار اولیهٔ رشد جنینی از یکدیگر متمایز می‌شوند و حتی الگوهای متفاوتی در سازمان‌دهی کروماتین دارند.

جالب‌تر اینکه پژوهشگران شواهدی از وجود این الگوی دوگانه در جانورانی مانند مرغ، گورخرماهی و کرم بلوطی نیز پیدا کردند؛ الگویی که ممکن است بیش از ۵۵۰ میلیون سال قدمت داشته باشد.

بر اساس این یافته‌ها، پژوهشگران این فرضیه را مطرح می‌کنند که شاید در گذشتهٔ بسیار دور، دو سیستم عصبی با منشأهای متفاوت در کنار یکدیگر قرار گرفته و در نهایت سازمانی را شکل داده‌اند که به مغز امروزی مهره‌داران انجامیده است.

البته این بخش هنوز یک فرضیهٔ تکاملی است، نه واقعیتی که مستقیماً اثبات شده باشد.

این پژوهش یک نتیجهٔ عملی مهم هم داشت: پژوهشگران توانستند سلول‌های بنیادی انسانی را به نورون‌های حرکتی مغز پسین تبدیل کنند؛ سلول‌هایی که تولیدشان در آزمایشگاه تاکنون دشوار بوده است. این دستاورد می‌تواند مدل‌های آزمایشگاهی بهتری برای مطالعهٔ بیماری‌هایی مانند ALS و آتروفی عضلانی نخاعی (SMA) فراهم کند.

پس شاید بهتر باشد به‌جای اینکه بگوییم «مغز از دو مغز جداگانه ساخته شده»، بگوییم:

مغز یک اندام واحد است که ممکن است از دو مسیر تکوینیِ بسیار قدیمی و متمایز شکل گرفته باشد.

و همین موضوع، پرسش جالبی دربارهٔ تاریخ تکاملی مغز ایجاد می‌کند:
آیا مغزی که امروز یکپارچه به نظر می‌رسد، در اعماق تاریخ تکامل، حاصل کنار هم قرار گرفتن دو سامانهٔ عصبی متفاوت بوده است؟
✍:علی روستایی

ScienceDaily، سپتامبر ۲۰۲۶
https://sciencedaily.com/releases/2026/09/260920222352.htm?utm_source=chatgpt.com

┄•••⌬👇JOIN👇⌬•••┄
@sci_updates