🧠 آیا مغز انسان از «دو مسیر» شکل می‌گیرد؟

پژوهشی به رهبری پژوهشگران دانشگاه استنفورد، شواهد تازه‌ای ارائه کرده است که نشان می‌دهد بخش‌های مختلف مغز در مراحل بسیار ابتدایی رشد جنینی، از دو جمعیت متفاوت از سلول‌های پیش‌ساز شکل می‌گیرند.

پژوهشگران با دنبال‌کردن سرنوشت سلول‌ها در جنین موش و همچنین بررسی سلول‌های بنیادی انسانی در آزمایشگاه دریافتند که سلول‌های پیش‌سازِ مغز پیشین و مغز میانی از یک مسیر رشد می‌کنند، در حالی که سلول‌های پیش‌سازِ مغز پسین مسیر رشدی متفاوتی را دنبال می‌کنند.

این یافته، مدل قدیمی‌تری را به چالش می‌کشد که در آن یک جمعیت مشترک از سلول‌های پیش‌ساز، منشأ شکل‌گیری تمام بخش‌های اصلی مغز در نظر گرفته می‌شد.

تفاوت این دو مسیر فقط در سرنوشت نهایی سلول‌ها دیده نمی‌شد. پژوهشگران دریافتند که از مراحل اولیه، تفاوت‌هایی در کروماتین و میزان دسترسی DNA نیز وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که برخی ژن‌ها در یک گروه از سلول‌ها فعال‌تر و در دسترس‌تر بودند، در حالی که در گروه دیگر بسته‌تر بودند. این تفاوت‌ها می‌توانند سلول‌ها را به سمت هویت‌های عصبی متفاوت هدایت کنند.

این یافته یک کاربرد آزمایشگاهی مهم نیز داشت. پژوهشگران با استفاده از مسیر رشدی مربوط به مغز پسین توانستند نوعی نورون حرکتی مرتبط با مغز پسین انسان تولید کنند که تولید آزمایشگاهی آن پیش از این دشوار بود. این سلول‌ها فعالیت الکتریکی نشان دادند و ویژگی‌های مولکولی و عملکردی مرتبط با نورون‌های حرکتی را داشتند؛ نورون‌هایی که در کنترل برخی عملکردهای حرکتی از جمله بلع و حرکات صورت نقش دارند.

تولید چنین سلول‌هایی می‌تواند ابزار ارزشمندی برای مطالعه بیماری‌هایی مانند ALS و آتروفی عضلانی نخاعی (SMA) باشد؛ بیماری‌هایی که در آنها نورون‌های حرکتی آسیب می‌بینند. البته این یافته هنوز به معنای ایجاد درمان برای این بیماری‌ها نیست و کاربرد درمانی آن به پژوهش‌های بیشتری نیاز دارد.

پژوهشگران همچنین با مقایسه شواهد تکاملی مطرح کردند که جدایی این دو مسیر رشدی ممکن است ریشه‌ای بسیار قدیمی داشته باشد و تا حدود ۵۵۰ میلیون سال پیش قابل ردیابی باشد.

به همین دلیل، برخی گزارش‌های رسانه‌ای از عبارت «دو مغز» استفاده کرده‌اند؛ اما این عنوان نباید به‌صورت تحت‌اللفظی برداشت شود. انسان دو مغز مستقل یا دو ذهن جداگانه ندارد. منظور این است که مغز در دوران جنینی، دست‌کم در سطح این مسیرهای پیش‌ساز، از دو مسیر سلولی متمایز شکل می‌گیرد.

دستاورد اصلی این پژوهش، درک بهتر چگونگی شکل‌گیری بخش‌های مختلف مغز و فراهم‌کردن روشی برای تولید برخی نورون‌های حرکتی مهم در آزمایشگاه است؛ روشی که می‌تواند به مطالعه دقیق‌تر بیماری‌های عصبی کمک کند.

این پژوهش در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله Nature Neuroscience منتشر شده است.
✍:علی روستایی

https://med.stanford.edu/news/all-news/2026/09/two-separate-brains.html?utm_source=chatgpt.com

┄•••⌬👇JOIN👇⌬•••┄
@sci_updates