Сёння вядомаму беларускаму анархісту Міколу Дзядку спаўняецца 37 гадоў. Чарговы раз за кратамі. Ці апошні?

З Міколам я быў знаёмы завочна, пазней у Коўне ўрэшце мы сустрэліся асабіста. Я не ведаю яго так добра, як ведаюць удзельнікі і ўдзельніцы беларускага анархічнага руху, але некалькі словаў дадам і ад сябе.

Мікола не толькі актывіст, але і пладавіты публіцыст, і літаратар. Супрацоўнічаў з газетай "Новы час", выдаў некалькі кніг, у планах было напісанне гісторыі сучаснага анархізму ў Беларусі. Самай важнай з прац з'яўляецца "Фарбы паралельнага свету". За гэтыя турэмныя дзённікі ён атрымаў прэмію Францішка Аляхновіча за лепшую кнігу, напісаную ў турме. Я чытаў яе яшчэ перад выданнем і скажу шчыра, што мне спадабалася. Я заўсёды паўтараю, што гэта знакаміты дадатак да кнігі Ігара Аліневіча "Еду ў Магадан". Ёсць там, канешне, некаторыя фрагменты, якія трошкі адбягаюць ад галоўнай сюжэтнай лініі. Але тое дробязі і сутнасці не мяняюць. Я запрапанваў перакласці кнігу. Гэты чарнавік я прачытаў на адным подыху ў цягніку з Познані, адкуль я вяртаўся з нейкага мерапрыемства, бадай, на Розбраце. (Для тых, хто не ведае - старэйшы сквот у Польшчы, які дзейнічае дагэтуль). Хто тады мог падумаць, што амаль праз дзесяць год я ізноў буду ехаць на Розбрат, каб прэзэнтаваць кнігу Міколы...

Мікола вёў свой блог і влог, распавядаў аб пенітэнцыярнай сістэме РБ, моцна крытыкаваў "органы", агучваў іншыя сацыяльныя праблемы ў краіне. На хвалі паўстання яго тг-канал дасягнуў каля 15 тыс. падпісчы:каў. Для маленькай Беларусі гэта паказальна.

Я ўжо пісаў, што намагаўся як мага больш дапамагчы паўстанню здалёк. Мусарамі тады кіраваў Караеў. І мне ў галаву прыйшла думка, каб ударыць па гэтаму карніку, згуляўшы на нацыянальных нотах. Ён асецін, а для гэтага народу справа гонару мае вялікае значэнне. Ідэя была ў тым, каб расказаць асецінскім грамадам свету аб свавольстве сілавікоў у жніўні 2020 г., збіццях і масавым гвалце супраць жанчын, падлеткаў і гд. Разлік быў на тое, каб дыяспары, старэйшыны асудзілі ды пасаромелі такія дзеянні беларускага міністра з асецінскімі каранямі. Можа наіўная ідэя, але я даслаў прапанову Міколу (з кантактамі розных дыяспар) і яму яна спадабалася. Падаецца, што нічога не атрымалася, але спроба была цікавая.

Я не быў у блізкіх адносінах з Дзядком і не хачу яго ідэалізаваць. Ён велькі складаная асоба, даволі канфліктная, ганаровая ды ўпартая. Бясспрэчна, гэты анархіст мае стрыжань, і ягоны гонар дапамагае яму ў вязніцы. Думаю, што ён вытрымае ўсе выпрабаванні. Аднак і я з ім пасварыўся амаль што на роўным месцы.

У яго здарыўся канфлікт з іншым вядомым беларускім анархістам, які павёў сябе не вельмі прыгожа, а нават брыдка. Я не хацеў уваходзіць у ніякія канфлікты, якія мяне не датычаць. Для Міколы ж было абавязковым, каб падтрымалі менавіта ягоны бок. Нашыя сцежкі разышліся. Пераклад не адбыўся.

Калі ў лістападзе 2020 г. я даведаўся, што Міколу затрымалі і жорстка катавалі, у мяне здарылася панічная атака. Хаця я даволі сентыментальны хлопец, але ж загартаваны жыццём і паніка нешта чужое для мяне. У той вечар мяне ахапіў сапраўдны страх, дрыжэлі рукі, мітусіліся думкі. Першы званочак быў пасля затрымання анарха-партызан, але тады быў смутак і горыч, панічнай атакі не было. (Дарэчы, Мікола, незалежна ад канфлікту з Ігарам, быў адным з першых, хто публічна падтрымаў таварышаў). Я не ведаў, дзе ён знаходзіўся падчас пратэстаў і быў перакананы, што ў бяспечным месцы. Але Мікола дапусціў памылкі ў канспірацыі і паплаціўся за гэта. І гэта паламала маю надзею на перамогу. У той вечар я зразумеў і адчуў, што гэта канец паўстання. Мае нутро, мая свядомасць прадказвала, што ўсё. Затрыманне Міколы для мяне было чырвонай лініяй, па-за якой ужо не было рэвалюцыі. Пачыналася рэакцыя...