Усе, хто не можа не пісаць, для каго вершы гэта больш чым толькі набор літар і рыфмаў, заўсёды будуць імкнуцца да пабудовы тэкстаў на ўсіх мовах, якімі валодаюць. У маім выпадку гэта тры славянскія мовы: беларуская, польская і расейская. Пісаць па-ангельску вершы мне ўсё ж такі складана, трэба чуць тонкасці мовы, быць ачытаным аўтар(к)амі, пажадана з дзяцінства непасрэдна мець пастаянны і глыбокі кантакт з ангельскамоўнай літаратурай. Такіх прывілеяў я не меў.

Так атрымалася, што расейскай я валодаю лепей за іншыя, таму пераважна ёй і карыстаюся ў сваіх рыфмаванках. Публіцыстыка ці навуковыя тэксты зусім іншая справа. Там лягчэй пісаць.

І вось па-польску я таксама не пішу вершы, хаця добра знаёмы з кантэкстам культуры, літаратуры і пражыў у гэтай краіне больш паловы жыцця. Не цягне. Не хочацца. Хапае таго, што артыкулы ды кнігі з-пад майго пяра выходзяць па-польску. І калі мяне пытаюць, як правільна мяне падпісаць ці прадставіць на канферэнцыях ці ў часопісах , я заўсёды кажу так як ёсць: польска-беларускі гісторык.

Kажуць, што менавіта мова і літаратура з'яўляецца паказальнікам нейкіх там кодаў: культурнай прыналежнасці, нацыянальнай ідэнтычнасці, прывязанасці да традыцый...

Калі б мне давялося развітвацца з гэтым светам і з самымі блізкімі людзьмі, то рабіў бы я гэта па-беларуску. Гэта свядомы і, галоўнае, натуральны выбар, які нічога агульнага не мае з пырскамі пены з вуснаў нацыяналістаў і тым больш не робіць з мяне патрыёта. Гэта ўнутраная прага, якая, дарэчы, не перашкаджае мне і надалей пісаць па-расейску. Іншы скажа, што гэткім чынам ты з'яўляешся часткай "рускай культуры". Ну тады я буду як рак, які таксама частка арганізму, але частка небяспечная, чужая. Таму я іншародны элемент, якая гэтую культуры з'ядае знутры. Наперакор стэрэатыпам і догмам.

Мне абыякава на нацыянальныя гонары, я - паўкроўка, чалавек памежжа, народжаны ў СССР, увабраўшы і савецкай культуры і постсвецкай настальгіі, усмактаўшы і каталіцкай рэлігіі на польскай мове, і беларусшчыны ў дзедавай вёсцы на Шчучыншчыне. Уцягнуты ва украінскую культуру праз сяброўку майго жыцця. Я прышчэплены ад шавінізмаў ды расізмаў, я - вадапаздзел культур і моў. І я не збіраюся паміраць за мову ці традыцыі, але буду падтрымліваць разнастайнасць, шматаблічча культур, іх роўнасць і (калі яны не чалавеканенавісніцкія) права на існаванне. І сваё права на тое, каб пісаць і размаўляць так, як я сам хачу. Нават калі Крэмль будзе разбураны, а мова Масквы будзе забаронена, я буду пісаць па-расейску. Не таму, што я прыхільнік Аляксандра Сяргеевіча, а таму што не мова павінна вызначаць вартасць людзей, а іх учынкі.

Культура не ў паперах, а ў дзеяннях. Культура свабоды асоб і суіснавання грамадстваў; культура стасункаў з прыродай і жывёламі; культура агульначалавечых цэннасцей: годнасці, узаемадапамогі, абароны прыгнечаных; культура салідарнасці паміж суседзямі, народамі, расамі. Аб гэтай культуры вам не раскажуць ні ў дзяржорганах, ні ў ААН. Яе няма ні выбарчых бюлетэнях, на яе забыліся ў праграмах палітычных партый. Яна на вуліцах вашых гарадоў, у сямейных адносінах, у лістах палітвязняў, франтавых акопах ды ў выхаванні дзяцей. Культура гэта падмурак будучыні. І калі ён будзе спархнелы ўжо сёння, заўтра прачнемся ў свеце антыўтопій.

Мова звычайны інструмент, якім трэба правільна карыстацца. Яна як нож, якім прыемна кроіць хлеб, але не варта пераразаць горла. Мовы ўзнікаюць і паміраюць, а вартасці пазачасовыя.

Сеў пісаць пост зусім аб іншым, але думкі завялі сюды. Думаю, што да тэмы мовы, патрыятызму, традыцый буду яшчэ вяртацца. А пакуль нязграбны вершык па-польску.