▫️ گلایه‌های تُند یک باستان‌شناسِ قدیمی
▫️ اسماعیل یغمایی، باستان‌شناس قدیمی، نوشته‌ای را درباره‌ی رویداد تلخِ تل‌آجری نوشته که تقدیم می‌کنیم.

▫️ چاه را نکنده، منار را دزدیدند!

▪️ 1. سال 1389، مدیر آن هنگام «پایگاه میراث جهانی پاسارگاد» برای پوشش کاخ اختصاصی کوروش بزرگ در پاسارگاد، تعداد زیادی لوله سبک و سقف پوششی خرید به مبلغ بیش از یک میلیارد تومان، که به پول امروز نزدیک سه میلیارد تومان می‌شود.

▪️ 2. پس از خرید لوله‌ها و سقف و هزینه بسیار برای آوردن به پاسارگاد تازه فهمیدند که برپایی این سقف بر روی این لوله‌های سبک، نه تنها دردی از حفاظت این کاخ دوا نمی‌کند بلکه بیشتر باعث تخریب آن می‌شود! چه پایه‌ها را می‌بایست روی آثار برپا می‌کردند و جز این آسیب، همه‌ی منظر فرهنگی آن را بر هم می‌زد.

▪️ 3. لوله‌ها و سقف را به گوشه‌ای ریختند، بی‌صاحب و بی‌استفاده. یک میلیارد و خرده‌ای از جیب دولت رفت و بقیه‌اش رفت در جیب این و آن... ماشین خریدند، خانه‌هایشان را نونوار کردند، زن و بچه‌شان را به خارج فرستادند و...

▪️ 4. چندی پیش بازرسان دیوان محاسبات آمدند پاسارگاد. پرسیدند این لوله‌ها چیست؟ برای چه خریده‌اید؟ کی خریده‌اید؟ چقدر خریده‌اید؟ و چرا این‌جا میان آثار رهایشان کرده اید؟ و...؟ و...؟ پرسش‌های بی‌پاسخ. بالاخره یک نفر که نخود هر آش است و همه‌جا سر و کله‌اش پیدا می‌شود و همه‌کاره و هیچ‌کاره است، گفت؛ برای تل‌آجری. یک، دو ایتالیایی هم تأیید کردند و غائله ختم به خیر شد.

▪️ 5. خب! بازرسان که نمی‌دانستند تل آجری چیست، کجا هست و چقدر از تخت‌جمشید فاصله دارد و اصولا منظر فرهنگی یعنی چه؟ پذیرفتند و راهشان را گرفتند و رفتند.

▪️ 6. پس از آن بزرگان قوم میراث به همراهی چند ایتالیایی نشستند و گفتند و برخاستند و کلی خوردند و نوشیدند و آخر سر پس از ده، بیست جلسه که برای هر کدام کلی پول گرفتند به این نتیجه رسیدند که بالاخره پس از شش، هفت سال آنها را در تل آجری بکارند!

▪️ 7. باستان‌شناسان، کارشناسانی چند و... آمدند دور تا دور محوطه ارزشمند کوچک تل‌آجری را دو سه متر خالی کردند، سیمان آوردند، بتون ریختند و این لوله‌های کلفت توخالی را در حریم این محوطه فرو کردند. می‌خواستند سقف سوله را هم روی آن‌ها سوار کنند که داد آنها که دل‌شان از دست کارهای این گروه، که تنها برای پر کردن جیب خودشان است، بلند شد که این چه کار احمقانه‌ای است که کرده‌اید؟ چرا این لوله‌های کلفت را توی حریم یک اثر باستانی فرو کردید؟ مگر جا قحط است؟ بروید در حریم خانه خودتان فرو کنید. خب! بگذارید در حریم خانه فک و فامیل‌تان....!

▪️ 8. اما از آنجا که این آقایان بیدی نیستند که از این بادها بلرزند جواب دادند؛ در نوشیجان هم همین‌گونه سقف زدند در تل بندیان دره‌گز هم همین ستون‌ها علم شده. البته این بزرگان قبیله‌ی درهم‌ریخته‌ی میراث نه می‌دانند نوشیجان کجاست، نه حال و روز امروز آن را دیده اند که باران‌های اریب پدر همه‌ی آثار را درآورده و در تل بندیان هم همین‌طور و بدتر از همه در کاخ بردک سیاه؛ آنقدر گفتیم و نوشتیم تا آمدند ایرانیت‌های کهنه دست سوم، چهارم را به جای ایرانیتِ نو جا زدند، کلی بالا کشیدند که بعد از مدتی با یک باد نه چندان شدید چند تکه شد و با افتادن این ورقه‌ها روی آثار بیش از باران به آنها آسیب رساند. آخر به باور آقایان همه چیزدانِ دکتر ـ مهندس باران فقط و فقط مستقیم می‌بارد نه مایل و نه از سمت چپ و راست. گنبد رک پله پله‌ای دانیال نبی در شوش هم فقط برای زیبایی است!

▪️ 9. امروز که این لوله‌ها را فرو کرده‌اند، حریم را ویران و آثار را نابود ساختند، نمی‌دانند چکارش کنند. نه می‌توانند کار را ادامه دهند، نه می‌توانند بکشند بیرون! و نه دربیاورند و نه ... دست روی دست گذاشتند تا ببینند چه می‌شود. درست مثل درازگوش مانده در گل.

[دنباله دارد]

@reesjomhoormiras