زبان‌دانی؛ جهان‌دانی

قشنگ، مکان، مکانِ شومینه است و دِه و آخر هفته و ایرانشناسی. بعد هم شِلِم تو بالکن با چای‌نبات.

از کاغذدیواری سبک chinoiserie (شینوآزْری) خوشم میاد.

چنانکه ملاحظه می‌کنید رشته‌ایه که پیش‌نیازش سنّ بالای پنجاه و داشتنِ گازِ پیک‌نیکی در منزله. اگر نشد، شومینه هم خوبه.

تفاوتِ ایرانشناسی با تاریخ و جغرافیا

تاریخ ایران = مطالعهٔ گذشته و تحولات تاریخی ایران

جغرافیای ایران = مطالعهٔ سرزمین، فضا، محیط و پدیده‌های جغرافیایی ایران

ایران‌شناسی = مطالعهٔ جامع و میان‌رشته‌ایِ زبان، تاریخ، جامعه، فرهنگ، ادیان، ادبیات، هنر و تمدن جهان ایرانی از دوران باستان تا امروز

تو کارِ ایرانشناسی نبودم، ولی راهی که در پیش گرفتم، وادارم می‌کنه که برم تو کارش.

سرنوشتِ فیلم

میگن هیچ فیلمی نیست که دیده نشه. حتی اگر ساخته شد و در زمان خودش هم دیده نشد، سرانجام یک روزی دیده میشه. در مورد کتاب هم همینطوره. رفتم سراغ یکی از کتاب‌هایی که چند سال قبل خریده بودم و یک صفحه‌ش هم نخونده بودم. الان دارم می‌خونم، خط می‌کشم، کنارش یادداشت می‌کنم و می‌بینم چه‌قدر محتواش خوبه.

چرا؟ چون هر کتابی باید زمانِ درستش فرابرسه که خونده بشه. فشارش نباید داد. خیلی از کتاب‌های دیگه هم هست که از ادوار پیشین مونده و هنوز یک خط هم ازش نخوندم. اشکال نداره. اگر وقتش رسید، خونده میشه. اگر هم نه، قسمتش نبوده. باید ببینیم خدا چی می‌خواد.

سه‌شنبه قراره چند کتاب زیبا به دستم برسه. هربار به‌ش می‌اندیشم، برای لحظه‌ای تلخیِ زمانه از جلوم کنار میره و کمی حالم بهتر میشه.

وقتی «تاکسیک» جای چندین واژه را می‌گیرد؛ آیا فارسی در حال فقیرتر شدن است؟
✍️ آرش حجازی

«آدم تاکسیکیه»، «اصلاً باهاش کانکت نمی‌شم»، «این رابطه دیگه برای من کار نمی‌کنه»، «خیلی رندوم بود»، «این یه فکته، باید اکسپتش کنی»، «وایبش رو دوست ندارم»...
آرش حجازی مسئله را صرفاً ورود چند واژه انگلیسی به فارسی نمی‌داند. زبان فارسی در طول تاریخ خود بارها از زبان‌های دیگر واژه گرفته و همین دادوستد، بخشی طبیعی از زندگی زبان است.
مسئله از جایی آغاز می‌شود که نه فقط واژه، بلکه سازوکار جمله‌سازی و حتی شیوه صورت‌بندی تجربه از زبان دیگری ترجمه می‌شود.
مثلاً «این رابطه برای من کار نمی‌کند» ترجمه تقریباً دست‌نخورده‌ی this relationship doesn’t work for me است؛ ساختاری که با تکرار فراوان، کم‌کم دیگر ترجمه‌ای و ناآشنا به نظر نمی‌رسد.
اما نگرانی مهم‌تر، از نگاه حجازی، کاهش تمایزهای معنایی است:
«تفاوت است میانِ "گزنده"، "آزاردهنده"، "سلطه‌جو"، "خودشیفته"، "تحقیرکننده"، "پرخاشگر"، "ویرانگر" و "ناسالم". وقتی همه "تاکسیک" می‌شوند، فقط یک کلمه‌ی انگلیسی وارد فارسی نشده، هفت تمایز معنایی هم شاید از گفت‌وگوی روزمره بیرون برود.»
در این نگاه، مشکل «تاکسیک» یا «رندوم» یا «ردفلگ» بودن کلمات نیست؛ مشکل وقتی پدید می‌آید که یک واژه عمومی، جای مجموعه‌ای از واژه‌های دقیق‌تر را بگیرد.
اگر تقریباً هر چیز خوب «خفن» باشد، هر آدم ناخوشایند «تاکسیک»، هر رفتار مسئله‌دار «ردفلگ» و هر ادعایی «فکت»، زبان همچنان کار می‌کند و آدم‌ها منظور یکدیگر را می‌فهمند؛ اما بخشی از دقت و ظرافتی که امکان تفکر پیچیده‌تر را فراهم می‌کند ممکن است به‌تدریج فرسوده شود.
حجازی می‌نویسد:
«مشکلی نیست که نسل بعدی به فارسی دیگری حرف می‌زند. این اتفاق ناگزیر است. سؤال این است که آن فارسی چقدر توانایی خواهد داشت. آیا می‌تواند دقیق باشد؟ پیچیده باشد؟ ظریف باشد؟ چندلایه باشد؟»
و پرسش نهایی او از محدوده زبان فراتر می‌رود:
اگر زبان فقط وسیله بیان فکر نباشد، بلکه بخشی از دستگاهی باشد که با آن فکر می‌کنیم، فقیرشدن زبان چه اثری بر توانایی ما برای دیدن و فهمیدن تفاوت‌های جهان خواهد گذاشت؟

لینک مطلب اصلی:

https://t.me/translationbureaus/18861

گاهی یادِ کلاس دوم دبیرستان می‌افتم، درس «تاریخ ادبیات» و دلم براش تنگ میشه. صدای معلم در گوشمه که زمستان بود و می‌گفت گوشۀ کتاب بنویسید «بلعمی در چه قرنی می‌زیست؟ آثارش را نام ببرید». می‌نوشتیم و از پشتِ پنجره، هوای ابری رو نگاه می‌کردیم، پرسشگرانه که آیا باران خواهد بارید یا نه.

فلسفۀ سیاسی فرّه ایزدی در ایران باستان و داستان عجیب تولّد شاپور اول ساسانی: در یوتیوب تا ساعتی دیگر.

سه-چهار صندلی برای کلاس آنلاین فرانسه (شروع از صفر) ایجاد شده است. برای کسب اطلاعات بیشتر:

@TimoTimo08

از دربه‌دریِ این روزهای بن‌سلمان خوشم میاد. لازمه براش.

گفت چشمِ تنگِ دنیادوست را
یا قناعت پر کند یا خاک گور

داستانِ کاملی که این بیت درش ذکر شده و از اونجا ضرب‌المثل شده: امشب در یوتیوب.

Volatile, the situation is. Deep down, inside, outside, everywhere.

از بوق و کرنا خوشم نمیاد، از سر و صدای زیادی. باید سکوت کرد و برای خود رفت. چه پشتِ فرمون، چه در زندگی.

- آقا شما نقشه‌ی مسیرهای بازرگانی هم طراحی می‌کنید؟
- بازرگانی، ناوبری، کشتی‌رانی، شیلات، صادرات، واردات، همه چی.
- یعنی به هیچ نقشه‌ای نه نمیگید؟
- نه.

نقشۀ جدید که همینک برای حکایتی از گلستان سعدی ساخته شده. خودِ حکایت، شنبه شب میره رو آنتن.

ما امروز معمولاً میریم «طبیعت‌گردی» اما پس از بررسی سیاست‌نامه و قابوسنامه دیدم در گذشته پادشاهان نمی‌رفتن «طبیعت‌گردی». به جاش می‌رفتن «تماشا». «یعنی چی تماشا؟» یعنی همون طبیعت‌گردی، لفظِ قدیمی‌شه و کاربردِ کلمه‌ش بانمکه، انگار کودکانند و دارن میرن شهر بازی.

کاش یه دستیارِ هوشواره‌یِ کارهای اداری درست می‌شد، به محض ورود به یک اداره، به‌ش می‌گفتی چی‌کار داری، می‌رفت همه‌ی فرایندِ باطل و بی‌حاصلش رو طی می‌کرد و نتیجه رو می‌آورد تحویل می‌داد.

به شما هم می‌گفت تو اون مدت بشینید زیرِ کولر گازی کافه‌تریای اداره و برنامه‌های مزخرف تلویزیون رو ببینید که صاحب کافه‌تریا روشن کرده برای اینکه یه صدایی تو محیط بیاد. از دور هم صدای شوخی‌های کارمندانه، لاس‌زدن‌های همکارانه و دعواهای مدیرانه میاد. هیچ اشکال نداره. این صداها میاد دیگه، چاره‌ای نیست. شما یک نوشیدنی بخورید، الان چت‌جی‌پی‌تی پرونده‌تون رو درست‌شده میاره تحویل میده.

یعنی چه نوع آدمی؟ یعنی آدمی که زندگی‌ش و شخصیتش مصداقِ کامل سبک زندگی و هویتیه که در همایش‌های موفقیت تبلیغ می‌کنن. این‌ها باید طرد بشن. «چه نوع طردی؟» طرد اجتماعی.