📝سلامت روان؛ شرط لازم اما ناکافی برای ورود به پزشکی عمومی

⏺اخیراً در آیین‌نامه جدید آموزشی مقطع دکتری عمومی پزشکی، شرط برخورداری از «سلامت کامل جسمی و روانی» به عنوان یکی از الزامات ورود به این رشته تصریح شده است. به عنوان کسی که سال‌هاست دغدغه‌های حوزه آموزش پزشکی و سلامت روان را دنبال می‌کنم، معتقدم این تصمیم اگرچه گامی رو به جلو و ضروری است، اما به تنهایی کافی نیست و نباید ما را به اشتباه بیندازد که گویی با این یک اقدام، مسئله سلامت روان در جامعه پزشکی حل شده است.

⏺چرا این تصمیم لازم است؟
حرفه پزشکی با جان و سلامت انسان‌ها سروکار دارد و استرس بسیار بالایی را بر دوش پزشکان می‌گذارد. اطمینان از تاب‌آوری روانی ورودی‌ها، ریسک خطاهای پزشکی ناشی از فرسودگی یا بحران‌های روانی را کاهش می‌دهد. همچنین محیط آموزش پزشکی ذاتاً پرفشار است و شناسایی زودهنگام آسیب‌پذیری‌ها می‌تواند از بروز بحران‌های جدی‌تر مانند افسردگی شدید یا فرسودگی شغلی زودرس در طول تحصیل جلوگیری کند. این رویکرد، همسویی با استانداردهای جهانی را نیز نشان می‌دهد؛ در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، «شایستگی حرفه‌ای» شامل سلامت روان نیز می‌شود.

⏺اما چرا کافی نیست؟
اول اینکه سلامت روان یک وضعیت ایستا نیست. یک دانشجو ممکن است در روز اول ورود کاملاً سالم باشد، اما فشارهای سنگین دوران تحصیل، کشیک‌های طولانی، حجم بالای دروس و محیط سلسله‌مراتبی در سال‌های بعد او را دچار مشکل کند. غربالگری بدو ورود، تضمینی برای سلامت روان در طول هفت سال تحصیل نیست.
دوم، خطر انگ‌زنی و پنهان‌کاری وجود دارد. اگر این شرط به صورت یک فیلتر تنبیهی اجرا شود، دانشجویان را به پنهان کردن مشکلات روانی خود سوق می‌دهد. ترس از اخراج یا برچسب خوردن باعث می‌شود فرد در زمان نیاز، کمک نخواهد و وضعیتش وخیم‌تر شود.
سوم، ابهام در نحوه ارزیابی. اگر سنجش سلامت روان صرفاً به یک چک‌لیست کاغذی یا یک مصاحبه سطحی محدود شود، از نظر علمی فاقد اعتبار است. این ارزیابی باید توسط متخصصان سلامت روان، با ابزارهای استاندارد و به صورت کاملاً محرمانه انجام شود.
و چهارم، نادیده گرفتن ریشه‌های مشکل. غربالگری ورودی‌ها، محیط آموزشی پرفشار را اصلاح نمی‌کند. تا زمانی که فرهنگ آموزشی، شرایط کارورزی و حمایت‌های نهادی تغییر نکند، صرفاً «ورود دادن افراد سالم» تضمینی برای «سالم ماندن» آن‌ها تا پایان دوره نیست.

⏺چه باید کرد؟
برای اینکه این آیین‌نامه واقعاً اثرگذار باشد، باید با سیاست‌های مکمل زیر همراه شود:
نخست، ایجاد سیستم پشتیبانی مستمر و محرمانه. دسترسی رایگان، آسان و کاملاً محرمانه به خدمات روان‌شناسی و مشاوره در تمام طول دوران تحصیل، بدون اینکه درخواست کمک در پرونده آموزشی دانشجو تأثیر منفی بگذارد یا منجر به اخراج شود.
دوم، اصلاح محیط آموزشی. بازنگری در حجم دروس، کاهش فشارهای غیرضروری، اصلاح شرایط کشیک‌های کارورزی و ترویج فرهنگ حمایتی به جای فرهنگ تحقیر یا سرزنش در بیمارستان‌های آموزشی.
سوم، آموزش اساتید و کادر درمان. توانمندسازی اعضای هیئت علمی و رزیدنت‌های ارشد برای شناسایی زودهنگام علائم پریشانی در دانشجویان و ارجاع حمایتی آن‌ها به جای برخورد انضباطی.
و چهارم، پایش دوره‌ای به جای غربالگری تک‌مرحله‌ای. انجام ارزیابی‌های دوره‌ای سلامت روان در طول تحصیل به جای تمرکز صرف بر بدو ورود.

⏺حرف آخر
شرط سلامت روان برای ورود به پزشکی، یک شرط لازم است، اما شرط کافی نیست. این قانون زمانی ارزشمند است که به جای رویکرد حذفی و مچ‌گیرانه، با رویکرد حمایتی و پیشگیرانه اجرا شود. هدف نهایی باید ساختن سیستمی باشد که نه تنها افراد دارای تاب‌آوری را جذب کند، بلکه توانایی حفظ و ارتقای سلامت روان آن‌ها را در طول مسیر دشوار پزشکی نیز داشته باشد. تا زمانی که این نگاه جامع حاکم نشود، صرفاً افزودن یک بند به آیین‌نامه، مشکل را حل نخواهد کرد.

رضا سیلاوی
۳۱ شهریور ۱۴۰۵

https://t.me/rezasilavi1601