📌ایدئولوژی

واژهٔ «ایدئولوژی» مفهومی فراگیر و در عین حال مبهم است. فاقد سنجه است، از شواهد تجربی می‌گریزد و از شخصی به شخص دیگر متفاوت تفسیر می‌شود، زیرا به وسیلهٔ افکار درونی فیلتر می‌شود‌.

هانا آرنت ایدئولوژی را این گونه توصیف می‌کند: «ایسم‌هایی که... می‌توانند هرچیزی و هر رویدادی را با استنتاج آن‌ها از فقط یک فرضیهٔ مقدم توضیح دهند.»

تفسیر واتسلاو هاول از این واژه، از تفسیر آرنت فراتر می‌رود. او در جستار خود «قدرت بی‌قدرتان» (1978) می‌نویسد: «ایدئولوژی شیوه‌ای فریبنده برای ارتباط با جهان است. به انسان توهم هویت، کرامت و اخلاق می‌دهد، در عین حال دست کشیدن از همهٔ این‌ها را آسان‌تر می‌کند. منبعِ چیزی «فراشخصی» و عینی است و به افراد امکان می‌دهد وجدان‌شان را فریب دهند و راه و رسم زندگی خفت‌بارشان را از چشم جهانیان و خودشان پنهان نگه دارند. ایدئولوژی بسیار عمل‌گرایانه است و در عین حال شیوه‌ای به ظاهر موجه برای مشروعیت‌بخشیدن به همه چیز، از بالا، پایین و طرفین است... بهانه‌ای است که هر کسی می‌تواند از آن استفاده کند.»

توصیفات آرنت و هاول به ما می‌گوید، برای افراد، ایدئولوژی مانند نوعی کد اخلاقی عمل می‌کند که از پیروانش انتظار می‌رود بر اساس آن زندگی کنند؛ برای حکومت‌ها، ایدئولوژی اعتقادات سیاسی موهومی است که ساختار اجتماعی کشورها را، با دستکاری بنیادی افکار، ارزش‌ها و پنداشت‌های کسانی که آن را شیوهٔ درست زندگی می‌دانند، حفظ می‌کند. این کد ممکن است بین باورمندان دقیقاً مثل هم نباشد، اما در عین حال واقعی، دارای ارتباط منطقی و پیونددهنده است. آن‌ها می‌توانند هر شرارتی را ممکن کنند زیرا حالا می‌توان هر چیزی را با پنداشت اینکه ایدئولوژی به اندازهٔ کافی قوی است و مردم به قدر کافی پذیرا هستند، به حق و شایسته جا زد. و گرچه در قرن بیست‌ویکم، ممکن است ایدئولوژی عیناً مانند ایدئولوژی‌های دوران استالین، لنین یا هیتلر فرموله نشده یا محرز نباشد، اما خطرش کمتر نیست.

جهان هنوز علیه ایدئولوژی واکسینه نشده است. فقط نهانی‌تر عمل می‌کند، اجساد کمتری به جا می‌گذارد (هرچند سوری‌ها و ونزوئلایی‌ها به حق چنین ادعایی را رد می‌کنند) و بر وعده‌های عوام‌فریبانهٔ بیشتر، فرضیات فلسفی و ساده‌لوحی‌های انسان، بیش از آن‌چه در قرن بیستم انجام داده بود، اتکا دارد.

📚 «دموکراسی پوتین: ایدئولوژی، افسانه و خشونت در قرن بیست‌ویکم»
✍️ ولادیمیر تیسمانانو و کیت سی‌. لانگدن،
♻️ ترجمهٔ سودابه قیصری،
📇 نشر پارسه، صص 95-94

#برگی_از_یک_کتاب #ایدئولوژی

💎 @ReverseMatrix | هنر آگاهانه زیستن