🗣 فردا برنده یا برندگان نوبل فیزیک ۲۰۲۶ معرفی می‌شوند و گمانه‌زنی‌ها درباره اینکه این بار نوبل به کدام گوشه از فیزیک خواهد رسید بالا گرفته. البته فهرست نامزدهای واقعی نوبل محرمانه است و تا ۵۰ سال منتشر نمی‌شود؛ با این حال امسال مراجعی مانند Clarivate و Physics World یک پیش‌بینی جالب دارند:
اگر قرار باشد نوبل امسال رنگ‌وبوی کوانتومی داشته باشد، احتمالاً باید بیش از رایانش کوانتومی، چشم‌مان به «مواد کوانتومی» باشد.
▪️ شاید جذاب‌ترین نام در حال حاضر برای ما Xue Qikun چینی باشد. Clarivate او را امسال به‌خاطر «مشاهده تجربی اثر هال غیرعادی کوانتومی» یا Quantum Anomalous Hall Effect در فهرست Citation Laureates قرار داده است. در این پدیده می‌توان جریان‌های لبه‌ای با اتلاف نزدیک به صفر را بدون نیاز به میدان مغناطیسی خارجیِ اثر هال کوانتومی معمولی ایجاد کرد. این دستاورد در نقطه تلاقی فیزیک توپولوژیک، مواد کوانتومی و الکترونیک آینده قرار دارد. Physics World نیز Xue را یکی از گزینه‌های جدی امسال می‌داند. اگر نام او فردا از استکهلم خوانده شود، با یک نوبل کاملاً کوانتومی ــ البته از جنس «مواد کوانتومی» ــ روبه‌رو خواهیم بود.
▪️ یک پرونده کوانتومی جذاب دیگر Twistronics است؛ حوزه‌ای که در آن با چرخاندن دو لایه دوبعدی ــ مثلاً دو لایه گرافن ــ نسبت به یکدیگر، ساختار الکترونی ماده به‌شدت تغییر می‌کند و حتی پدیده‌هایی مانند حالت‌های هم‌بسته و ابررسانایی ظاهر می‌شوند. محققین این پروژه همین امسال جایزه معتبر Kavli در نانو را برای کارهای پیشگامانه‌شان دریافت کردند. شاید برای نوبل این حوزه هنوز کمی جوان باشد، اما نشانه‌ها می‌گویند Twistronics اکنون وارد جمع موضوعات جدیِ Nobel-class شده است.
▪️ البته همه گزینه‌های قوی نوبل امسال مستقیماً «کوانتومی» نیستند. دو انتخاب دیگر Clarivate از دل فیزیک ماده چگال آمده‌اند: Nicola Spaldin برای توسعه نظری مواد magnetoelectric multiferroic در دمای اتاق، و Chihaya Adachi برای پژوهش‌هایی که به OLEDهای پربازده، از جمله PHOLED و TADF، منجر شده‌اند، گزینه‌های جدی دیگر هستند. گزینه OLED خصوصاً از آن انتخاب‌هایی است که با سبک و سیاق نوبل خیلی سازگار به نظر می‌رسد: فیزیک و مهندسی بنیادی که در نهایت به فناوری‌ای رسیده که امروز میلیاردها نفر مستقیماً از آن استفاده می‌کنند.
▪️سایت Physics World هم از زاویه‌ای متفاوت به همین نتیجه رسیده است. با نگاه به الگوی تاریخی جوایز، این نشریه معتقد است ماده چگال و همچنین فیزیک ذرات و هسته‌ای مدتی است که منتظر نوبل بعدی خود هستند؛ اما وقتی پای نامزدهای واقعی برای یک دستاورد مشخص به میان می‌آید، فهرست ماده چگال بسیار پربارتر است.
▪️در فیزیک ذرات، یکی از گزینه‌های جالب کار روی پادماده و آنتی‌هیدروژن در CERN است؛ به‌ویژه Jeffrey Hangst و آزمایش‌های ATHENA و ALPHA. با این حال Physics World خودش هم اشاره می‌کند که این آزمایش‌ها تاکنون انحراف معناداری از پیش‌بینی‌های مدل استاندارد پیدا نکرده‌اند و همین ممکن است شانس نوبل را حداقل برای امسال کمرنگ کند.
▪️ فوتونیک هم خارج از این رقابت نیست. Physics World از Federico Capasso، از چهره‌های مهم «لیزر آبشار کوانتومی» (Quantum-cascade laser) و متامتریال‌ها، و John Pendry، از بنیان‌گذاران نظری متامتریال‌های اپتیکی، هم نام می‌برد. اعطای جایزه به این حوزه، مرز جالبی میان مهندسی اپتیک و فوتونیک با فیزیک بنیادی خواهد داشت.
▪️ اما احتمالاً یک غایب مهم در پیش‌بینی‌های امسال از نظر ما رایانش کوانتومی باشد. نام‌هایی مثل Peter Shor و David Deutsch یا حتی Peter Zoller سال‌هاست برای نوبل فیزیک مطرح‌اند و احتمال اینکه روزی جایزه‌ای مستقیماً برای بنیان‌های رایانش و اطلاعات کوانتومی داده شود بسیار جدی است. با این حال، نوبل فیزیک در سال گذشته به‌شدت کوانتومی بود و شاید امسال کمیته بخواهد مسیر دیگری را انتخاب کند؛ هرچند در اعطای نوبل هیچ قانون نانوشته‌ای وجود ندارد.
💬 شما هم نظرات خودتون رو در کامنت‌ها بگید:
به نظرتون نوبل فیزیک امسال حق کیه؟ باز هم این جایزه به کوانتوم میرسه یا حوزه دیگه‌ای از فیزیک؟
🔸🔸🔸🔸🔸🔸🔸
Website • Telegram • LinkedIn
#نوبل_فیزیک #مواد_کوانتومی #ماده_چگال #Twistronics #فوتونیک