📌 تأملی در تدبر! ۱

✍ حسین نیک

🔸 معمولا تفکر را با واژه تدبّر خلط می‌کنیم. تدبّر سبک خاصی از راهبری فکر است. تفکر ممکن است به صورت های مختلفی سامان یابد. اما تدبر سبک خاصی است؛ سبکی که مورد تأکید قرآن کریم قرار گرفته است:

🔺 أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَىٰ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا (محمد:٢٤) ﺁﻳﺎ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ تدبر نمی‌کنند ﻳﺎ ﺑﺮ ﺩﻝ ﻫﺎﻳﺸﺎﻥ ﻗﻔﻞ ﻫﺎﻳﻲ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺭﺩ ؟

🔺 أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا (نساء: ٨٢) ﺁﻳﺎ در قرآن تدبر نمی‌کنند؟ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺍﺯ ﺳﻮﻱ ﻏﻴﺮ ﺧﺪﺍ ﺑﻮﺩ ، ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺍﺧﺘﻠﺎﻑ ﻭ ﻧﺎﻫﻤﮕﻮﻧﻲ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﻣﻰ ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ .

🔺 كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِّيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ (ص: ٢٩) ﺍﻳﻦ ﻛﺘﺎﺏ ﭘﺮﺑﺮﻛﺘﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺗﻮ ﻧﺎﺯﻝ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﻳﻢ ﺗﺎ ﺁﻳﺎﺗﺶ ﺭﺍ ﺗﺪﺑّﺮ ﻛﻨﻨﺪ ﻭ ﺧﺮﺩﻣﻨﺪﺍﻥ ﻣﺘﺬﻛّﺮ ﺷﻮﻧﺪ .

🔹واژه تدبر از ریشه دبر به معنای عقب و پشت است و در اصطلاح دانش ادب عربی در باب تفعّل قرار دارد. من معنای این واژه را در این باب، حاصل شدن فعل به صورت پیاپی و یک‌بار پس از بار دیگر (مرةً بعد مرة) درک می‌کنم.(ر.ک: معانی باب تفعّل در کتب مربوطه!) عرب وقتی می‌گوید تَجَرَّعتُ الماء، معنایش این است که نوشیدن آب جرعه جرعه و پیاپی حاصل شد.

🔸 فعلا نظرم این است که تدبر به معنای عقب رفتن پیاپی در فهم و اندیشه است.
معمولا به روبنای اندیشه‌ها و افکار توجه می‌شود. این ویترین اندیشه و فکر است که دیده می‌شود؛ اما هر فکری یک پشت پرده و منشأهایی نیز دارد.

🔹 اگر کسی تیزبین باشد، با نگاه کردن به معلول پی به علت می‌برد؛ همچنان که نور خورشید را و دود آتش را نشان می‌دهد. قرآن به ما دستوری روش‌شناسانه در تفکر می‌دهد. بیان می‌دارد: تدبر کنید؛ یعنی مرحله به مرحله در اندیشه‌تان عقب بروید تا به منشأ و علت دست یابید. قرآن می‌گوید: اگر تدبر کنی، می‌یابی که از غیر خداوند نازل نشده؛ یعنی به حقیقتی که عقبه آن را شکل داده میتوانی برسی؛ یعنی حقیقت توحید.

🔸 تفکر، راهبری و هدایت فکر و اندیشه است؛ اما تدبر سبک مرحله به مرحله و پیاپی عقب رفتن در پشت پرده و منشأ اندیشه‌ها.

🔗Source


☕️ physics cafe