📖 #واژه‌نامه

91. Inertial frame /ɪˈnɜːr.ʃəl freɪm/ – چارچوب لخت (اینرسی)
➤ A reference frame in which Newton's first law holds; it moves at constant velocity relative to other inertial frames.
🔹 چارچوب مرجعی که قانون اول نیوتن در آن برقرار است؛ نسبت به چارچوب‌های لخت دیگر با سرعت ثابت حرکت می‌کند.
📌 مثال: The laws of physics are the same in all inertial frames.
(قوانین فیزیک در همه‌ی چارچوب‌های لخت یکسان‌اند.)

92. Lorentz transformation /ˈlɔːr.ənts ˌtræns.fərˈmeɪ.ʃən/ – تبدیل لورنتس
➤ Equations relating the space and time coordinates of two inertial frames moving at constant relative velocity.
🔹 معادلاتی که مختصات فضا و زمان دو چارچوب لخت را که با سرعت ثابت نسبت به هم حرکت می‌کنند، به هم مرتبط می‌کند.
📌 مثال: Use the Lorentz transformation to convert coordinates between the two frames.
(برای تبدیل مختصات بین دو چارچوب از تبدیل لورنتس استفاده کنید.)

93. Spacetime /ˈspeɪs.taɪm/ – فضا-زمان
➤ A four-dimensional continuum combining three spatial dimensions and one time dimension.
🔹 پیوستاری چهاربعدی که سه بُعد مکانی و یک بُعد زمانی را با هم ترکیب می‌کند.
📌 مثال: Events are points in spacetime.
(رویدادها نقاطی در فضا-زمان هستند.)

94. Proper time /ˈprɑː.pɚ taɪm/ – زمان ویژه
➤ The time interval measured by a clock that is at rest relative to the event, along its worldline.
🔹 بازه‌ی زمانی که توسط ساعتی که نسبت به رویداد ساکن است، در طول خط جهانی‌اش اندازه‌گیری می‌شود.
📌 مثال: The proper time between two events is invariant.
(زمان ویژه بین دو رویداد، ناوردا است.)

95. Time dilation /taɪm daɪˈleɪ.ʃən/ – اتساع زمان
➤ The slowing down of a clock as observed from a frame moving relative to it.
🔹 کند شدن یک ساعت وقتی از چارچوبی که نسبت به آن حرکت می‌کند مشاهده شود.
📌 مثال: Moving clocks tick slower due to time dilation.
(ساعت‌های متحرک به دلیل اتساع زمان کندتر تیک می‌زنند.)

96. Length contraction /leŋkθ kənˈtræk.ʃən/ – انقباض طول
➤ The shortening of an object's length measured in a frame moving relative to it.
🔹 کوتاه‌تر شدن طول یک جسم وقتی در چارچوبی که نسبت به آن حرکت می‌کند اندازه‌گیری شود.
📌 مثال: A rod appears shorter when moving at relativistic speed.
(یک میله هنگام حرکت با سرعت نسبیتی کوتاه‌تر به نظر می‌رسد.)

97. Relativity of simultaneity /ˌrel.əˈtɪv.ə.ti əv ˌsaɪ.məl.təˈniː.ə.ti/ – نسبیت هم‌زمانی
➤ Events that are simultaneous in one inertial frame may not be simultaneous in another.
🔹 رویدادهایی که در یک چارچوب لخت هم‌زمان هستند، ممکن است در چارچوب لخت دیگر هم‌زمان نباشند.
📌 مثال: Simultaneity is relative in special relativity.
(هم‌زمانی در نسبیت خاص نسبی است.)

98. Invariant interval /ɪnˈver.i.ənt ˈɪn.tɚ.vəl/ – بازه‌ی ناوردا (فاصله‌ی فضا-زمانی)
➤ A quantity (Δs)² = c²Δt² − Δx² − Δy² − Δz² that is the same in all inertial frames.
🔹 کمیتی که در همه‌ی چارچوب‌های لخت یکسان است.
📌 مثال: The invariant interval between two events is the same for all observers.
(بازه‌ی ناوردا بین دو رویداد برای همه‌ی ناظران یکسان است.)

99. Four-vector /fɔːr ˈvek.tɚ/ – چهار-بردار
➤ A vector with four components that transforms under Lorentz transformations (e.g., four-momentum, four-velocity).
🔹 برداری با چهار مؤلفه که تحت تبدیل‌های لورنتس تبدیل می‌شود (مثل چهار-تکانه، چهار-سرعت).
📌 مثال: Energy and momentum form a four-vector.
(انرژی و تکانه یک چهار-بردار می‌سازند.)

100. Mass–energy equivalence /mæs ˈen.ər.dʒi ɪˈkwɪv.ə.ləns/ – هم‌ارزی جرم و انرژی
➤ The principle that mass and energy are interconvertible according to E = mc².
🔹 اصلی که می‌گوید جرم و انرژی طبق رابطه‌ی E = mc² به هم تبدیل‌پذیرند.
📌 مثال: Nuclear reactions convert a small amount of mass into energy.
(واکنش‌های هسته‌ای مقدار کمی جرم را به انرژی تبدیل می‌کنند.)

☕ physics cafe