در شمار قابل‌توجهی از روستاها که بیشتر آن‌ها از راه‌های اصلی ارتباطی و رفت‌وآمد دور افتاده‌اند بی‌تردید گویشهای کهنی حفظ شده‌اند که در خود فارس همگی با نام مشترک تاجیکی (Tâjiki) شناخته می‌شوند.
این گویش‌ها از نظر چگونگی کاربرد و تحول آواها کاملاً با زبان نوشتاری فارسی مطابقت دارند البته به‌استثنای تأثیرات طبیعی تحول زبان مانند ساییدگی و تضعیف آواها حذف برخی آواها کوتاه‌شدن واکه‌ها و تغییرات مشابه دیگر زبان نوشتاری یعنی «فارسی معیار» یا زبان ادبی تا اندازه‌ای آن را از این تحولات مصون نگه داشته است.
گویشهای تاجیکی موضوع پژوهش حاضر هستند و در فصل بعد دربارهٔ پراکندگی جغرافیایی آن‌ها بحث خواهد شد.
مردم در گفتار روزمره تاجیکی را که مجموعه‌ای متنوع و رنگارنگ از گویش‌هاست در تقابلی آشکار با لُری قرار می‌دهند لری زبان طوایف لرِ ساکن فارس از جمله ممسنی‌ها و کهگیلویه‌ای‌هاست.
O. Mann, Die Tājīk-Mundarten der Provinz Fārs, Berlin,1909.
@Persian_Studies