زنانی که بر تظاهر زمانه شوریدند

امروز هشتم مارس، #روز_جهانی_زن است؛ فردا هم سالروز مرگ مری انینگ (۱۷۹۹-۱۸۴۷)، یکی از نخستین زنان دیرینه‌شناس و از بزرگترین مکتشفین سنگواره طی سده نوزدهم در انگلستان است.

انینگ در ناحیه دورْسِت در بریتانیا می‌زیست که امروزه یکی از سنگواره‌خیزترین نقاط جهان است و به خاطر سنگواره‌های فراوان دوره ژوراسیک شهرت دارد. انینگ از پیشگامان اکتشاف سنگواره‌های دورسِت بود؛ اما بسیاری از یافته‌های او، تنها به این دلیل که زن بود و تحصیلات دانشگاهی نداشت، به نام مردان هم‌دوره او ثبت شد. نمونه‌اش که در فرسته پیشین هم به آن اشاره کردم، مشاهدات او در سال ۱۸۲۴ درباره «بِ‍‌زُرهای زمینی» میان شکم ایکتیوسورها بود که به کشف ماهیت حقیقی سرگین‌سنگ‌ها انجامید؛ اما این کشف در سال ۱۸۲۹ به نام ویلیام باکلند، کشیش و الهی‌دان و دیرینه‌شناس مشهور بریتانیایی، ثبت شد.

به رغم این ناملایمات، انینگ در راهی که آغاز کرده بود، ثابت‌قدم ماند و قضاوت تاریخ درباره او و مردان هم‌عصرش، متفاوت از تظاهر زمانه خود اوست.

تاریخ علم پر از نام چنین زنانی است. نمونه دیگرش، رزالیند فرانکلین که کشف ساختار DNA مدیون تصویرهایی است که او از پراش تابش X بر بلور DNA تهیه کرده بود؛ گرچه افتخار و جایزه نوبل آن نصیب جیمز واتسون و فرانسیس کریک شد؛ یا دیگری، همسر اینشتین که برخی عقیده دارند، در بیان ریاضی نظریه نسبیت به او بسیار کمک کرده است.

اگر جایگاه این انسان‌ها از تاریخ عمدتاً ضدزن علم زدوده شود، بی‌گمان جورچین علم قطعات بزرگی را از دست خواهد داد و آنگاه، اگر نیمی از جامعه به دلیل تبعیض جنسیتی در پژوهش‌های علمی، پژوهشگر درجه دو شمرده نشوند، آینده بشریت و علم بسیار پرستاره‌تر از آسمان آلوده کنونی خواهد شد.

به امید روزی که در هیچ عرصه‌ای، هیچ تبعیضی، در حق هیچ انسانی، رواداشته نشود.

برگه دوم:
طراحی ضمیمه‌شده در نامه‌ای از مری انینگ درباره کشف تازه‌اش در اواخر ۲۴ سالگی (اواخر دسامبر ۱۸۲۳). امروزه این خزنده دیایی گردن‌دراز را Plesiosaurus dolichodeirus (پلسیوسورِس دولیکودیرِس) می‌نامیم.

برگه سوم:
«دورْسِت باستانی» یا «Duria Antiquior» نام این نقاشی است که آن را هنری دولابش (Henry De la Beche) دیرینه‌شناسی انگلیسی در سال ۱۸۳۰ بر اساس یافته‌های مری انینگ کشیده است.

برگه‌های پنجم و ششم

در کتاب «زندگی و انقراض دایناسورها» (عرفان خسروی و فرزانه پورقناد، تهران: علمی‌فرهنگی، ۱۳۹X که معلوم نیست کی منتشرخواهدشد)، بخشی نیز به داستان زندگی مری انینگ و کشف‌های او اختصاص یافته است.
https://www.instagram.com/p/Buwr1a0H7en
t.me/paleogram