آیا این گوراسب است؟

دیشب نخ‌جیکی نوشتم درباره اصطلاح نه‌چندان آشنای «گوراسب» که گاهی برخی تصور می‌کنند نام درستی برای «خر عتّابی» یا همان «خر راه‌راه» آفریقایی است. در پاسخ نوشته من، دو دوست دانشمند و پیش‌کسوت من نکات مهمی را تذکر دادند.

حسین شهرابی که شیخوخیتی بی‌رقیب در تسلط بر متون ادبی و مشکلات و مصطلحات قدیم دارد، اشاره کرد که نام مصطلح فارسی (و عربی) برای «خر راه‌راه آفریقایی»، در متون قدیم «خر عتّابی» (و الحمار العتّابي) بوده است؛ چنان که سعدی می‌گوید:

«ای که پنجاه رفت و در خوابی/ مگر این پنج‌روزه دریابی/ ابلهی صد عتابی ِ خارا/ گر بپوشد، خری‌ـست عتّابی»
که یعنی «…ابله اگر صد لباس [گران‌قیمت] از جنس پارچه عتابی (راه‌راه) بپوشد، [هم‌چنان همان] خر است، اما از نوع عتّابی (راه‌راه).

کاوه فیض‌اللهی نیز که جانورشناسی خبره، تکامل‌دانی اعلم و نویسنده، مترجم و روزنامه‌نگاری باتجربه و مسلط است، نکات مهمی درباره نام‌های علمی و عامیانه جانوران، به خصوص همین «گورخر» ذکر کرد و در نهایت، پیش‌نهاد کرد که نوشته من در کنار نوشته ایشان، در صفحه فردای سازندگی به شکلی در پی خواهد آمد، منتشر شود.

آیا این گوراسب است؟
عرفان خسروی
و
نام‌ها در گذر زمان
کاوه فیض‌اللهی

سازندگی، سال ۳، شماره ۷۸۵، سه‌شنبه ششم آبان ۱۳۹۹، صـ ۸
متن این مقاله را در کتابخانه پالئوگرام مطالعه کنید.