نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ امروز، ۵ اکتبر ۲۰۲۶، اعلام شد.

سه دانشمند برنده شدند:

کارل دایسروث (Karl Deisseroth)  دانشگاه استنفورد
پیتر هگمان (Peter Hegemann)  دانشگاه هومبولت برلین
گئورگ ناگل (Georg Nagel)  دانشگاه وورتسبورگ

با این عنوان:
«برای کشفیاتشان دربارهٔ کانال‌های یونیِ کنترل‌شونده با نور و اپتوژنتیک»

اصل ماجرا چیست؟

کار از یک موجود بسیار ساده شروع شد: جلبک تک‌سلولی.

هگمان و ناگل پروتئین‌هایی به نام channelrhodopsins را شناسایی کردند؛ پروتئین‌هایی که با نور فعال می‌شوند و اجازهٔ عبور یون‌ها از غشای سلول را می‌دهند. بنابراین می‌توانند فعالیت الکتریکی سلول را با نور تغییر دهند.

دایسروث این ایده را وارد علوم اعصاب کرد که ژن مربوط به این پروتئین را به نورون‌ها منتقل کرد تا بتوان با تاباندن نور، فعالیت نورون‌های مشخص را روشن یا خاموش کرد. این پایهٔ فناوری‌ای شد که امروز آن را اپتوژنتیک (Optogenetics) می‌نامیم.

اهمیتش واقعا عظیم است، چون پیش از آن بسیاری از روش‌های علوم اعصاب بیشتر می‌گفتند «وقتی این ناحیه فعال است، این رفتار هم دیده می‌شود.»
اما اپتوژنتیک امکان نزدیک‌شدن به رابطهٔ علّی را فراهم کرد یعنی «اگر دقیقاً این نورون‌ها را فعال کنیم، آیا این رفتار ایجاد می‌شود؟»
به همین دلیل این فناوری برای مطالعهٔ حافظه، احساسات، رفتار و مدارهای عصبی انقلابی شد.

و جالب اینکه این موضوع مستقیما به بحث قبلی ما(منطورش من و خودش که این متن حاضر رو نوشته) دربارهٔ مغز، تصمیم‌گیری و ارادهٔ آزاد هم مربوط می‌شود: اپتوژنتیک یکی از ابزارهایی است که به دانشمندان اجازه داده فعالیت مدارهای عصبی را نه فقط مشاهده، بلکه دستکاری علّی کنند.


🚀 @ofoghroydad