🔘 پرسش: اگر خداوند از قبل همه‌ چیز را می‌دانسته، چرا در آیاتی از قرآن آمده که «تا بدانیم»، «تا خدا بداند» و...؟
bit.ly/3699fHh

☑️ پاسخ: علم خداوند بر اساس آیات قرآن دو نوع است:

⏺ نوع اول: به آن علم ازلی، علم قدیم یا علم سابق می‌گویند که از صفات ذاتی خداوند بوده و همواره بدان موصوف بوده‌ است؛ پس خداوند از ازل می‌‌دانسته است که در آینده چه چیزهایی اتفاق می‌افتند و چه چیزهایی واقع نمی‌شوند، و جزئیات هردو را هم می‌دانسته است. چنانکه فرموده است:

▪️{لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا} [الطلاق: ۱۲]
▫️«تا بدانید خداوند بر هر چیزی توانا است، و آگاهی او همه چیز را فرا گرفته است.»
و فرموده است:

▪️{وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ} [النمل: ۷۵]
▫️«هیچ نهفته‌ای در آسمان‌ها و زمین نیست، مگر اینکه در کتاب آشکاری است.»

و در سوره‌ی لقمان می‌خوانیم:

▪️{إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ} [لقمان: ۱۶]
▫️«اگر به اندازه‌ی سنگینی دانه‌ی خردلی باشد و در دل سنگی، یا در آسمان‌ها، و یا اینکه در میان زمین باشد، خدا آن را حاضر می‌آورد، چراکه خداوند بس دقیق و آگاه است.»

⬅️ بنابراین خداوند از ازل همه‌چیز را پیش از وجود و وقوعش می‌دانسته و بعد در لوح محفوظ نوشته است.

⏺ نوع دوم: علم وجود یا علم ظهور که از افعال اختیاری خداوند می‌باشد و غیر از علم ازلی است، مانند قول خداوند:

▪️{وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ ۚ} [البقرة: ۱۴۳]
▫️«و ما قبله‌ای را که بر آن بوده‌ای قبله ننموده بودیم، مگر اینکه بدانیم چه کسی از پیغمبر پیروی می‌نماید و چه کسی بر پاشنه‌های خود می‌چرخد»

و آیاتی از این دست که نشان‌دهنده‌ی علم متجدد هستند.

⏹ این علم، منافاتی با علم ذاتی و ازلی خداوند ندارد؛ زیرا علم به وقوع چیزی قبل از وقوعش، غیر از علم به چیزی است که واقع شده، نه اینکه خداوند چیزی را بداند که - نعوذ بالله - از پیش نمی‌دانسته است!

برای همین از ابن عباس (رضی الله عنه) نقل شده که {لنعلم} را به «لنری» (تا ببینیم) تفسیر کرده و جماعتی از اهل علم گفته‌اند «تا بعد از اینکه دانسته‌ایم خواهد شد، آن را موجود و واقع ببینیم» و «علم بر دو نوع است، علم به یک چیز قبل از وجودش و علم به آن بعد از وجودش» [۱] و خداوند با علم ازلی‌اش به کسی پاداش نمی‌دهد و کسی را هم عذاب نمی‌کند، بلکه باید بنده فعل را انجام دهد، بنابراین ثواب و عقاب مربوط به علم ظهور است. شاهد اینکه الله فرموده است:

▪️{وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ} [آل عمران: ۱۵۴]
▫️«تا خداوند آنچه را که در سینه‌ها دارید بیازماید و تا آنچه را که در دل‌ها دارید خالص و سره گرداند، و خداوند بدانچه در سینه‌ها است آگاه است.»

شیخ شنقیطی فرموده است: «آمدن {والله عليم بذات الصدور} بعد از {لیبتلي} دلیل قاطعی است که نشان می‌دهد خداوند بعد از آزمایش بندگان، چیزی جدیدی که از پیش نمی‌دانسته را نمی‌آموزد، بلکه الله از این منزه است» [۲] بنابراین علم ازلی خداوند، مطلق است و همه‌چیز را در بر می‌گیرد، اما علم ظهور، برای ثواب و عقاب است تا بندگان حجت و بهانه‌ای نداشته باشند. برای اطلاع بیشتر می‌توانید مقاله‌ی زیر را هم مطالعه کنید:
📝 t.me/no_atheism/1387

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته
تهیه‌شده در: «رد شبهات ملحدین»

📚پی‌نوشت‌ها:
[۱] الرد على المنطقيين، دار المعرفة، ص۴۶۶.
[۲] أضواء البيان، دارالفكر، ج۱، ص۴۶.
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
@no_atheism | رد شبهات ملحدین