جریانشناسی دوستی و ستیز با تکنولوژی در فلسفه غرب
چهبسا تکنولوژی را تنها مجموعهای از ابزارها و وسایل هوشمند بدانیم که کارها را برایمان آسانتر کردهاند؛ اما بسیاری از فیلسوفان غربی، پیدایی تکنولوژی مدرن را مسئلهای عمیق و شایستهٔ تأمل جدی تلقی کردهاند؛ رویدادی که میتواند تعریف ما از انسان، آزادی و طبیعت را تغییر دهد.
نگاه فیلسوفان غربی به تکنولوژی، بهویژه هر چه مدرنترِ آن، بسیار رنگارنگ و متفاوت است. از کسانی که با ارائه دلایلی، دیدگاهی ویرانشهرگرایانه به جهان تکنولوژیک دارند و زیانِ زیستن در چنین جهانی را بسیار بیشتر از سودهایش میدانند تا اندیشمندانی که از دستاوردها راضیاند و به آینده، خوشبین. در بین مخالفان، باز طیف متنوعی دیده میشود؛ کسانی که مخالفت بنیادینشان سبب میشود توصیه عملی برای گریز یا حتی ستیز داشته باشند و حتی دستور تخریب کارخانجات و قتل مهندسان را صادر کردهاند، کسانی که تنها به نقد و نظر بسنده میکنند و ناامیدانه میگویند در برابر روند پیشرفت فناوریهای مدرن نمیتوان ایستاد و چارهای نیست جز تأمل و مواجهه اندیشهگرانه و نهایتا فیلسوفانی که میگویند این اشکالات آنقدر هم بنیادین نیست که نتوان اصلاحشان کرد. در بین خوشبینها که البته تعدادشان در میان فیلسوفان کمتر است نیز میتوان درجاتی از تنوع را دید.
به نظر میرسد میتوان بر اساس اینکه فیلسوفان غرب چه پاسخی به این سه پرسش بنیادین میدهند، به جریانشناسی دیدگاههایشان در این زمینه پرداخت:
۱. آیا تکنولوژی اساساً زیانبار است (زیانش از سودش بیشتر است)؟
۲. اگر آری، آیا این آسیبها در ذات تکنولوژی نهفتهاند یا عارضی و موردیاند؟
۳. اگر آری، آیا ما انسانها اساساً توان ایستادگی در برابر این پدیدهٔ (علیالفرض) زیانبار را داریم؟
در مقالهای که هفته پیش منتشر شد،* کوشیدهام با مرور اندیشههای فیلسوفان غرب، چارچوبی برای این گونهشناسی ارائه کنم و نمایی اولیه و حتیالمقدور بیطرفانه از استدلالهای طرفینِ این بحث به دست دهم. آنتیستنس، دیوجانس، بیکن، روسو، ثورو، هایدگر، مارکوزه، نصر، فینبرگ، کازینسکی، دایامندیس و کورزویل از جمله فیلسوفان و متفکرانی هستند که به مرور دیدگاهها و استدلالهایشان پرداختهام.
------------------
* مدتی پیش نشریه تأملات فلسفی، فراخوانی برای ویژهنامه انگلیسیاش درباره چالشهای دنیای مدرن و تکنولوژیک منتشر کرد و مقاله حاضر را که مستخرج از فصل اول رساله دکتریام است، برای این نشریه ارسال کردم. به لطف یزدان، این پنجمین مقاله علمی-پژوهشی مستخرج از رساله دکتریام است که به مرحله انتشار میرسد. این رساله با عنوان «اصول اخلاقی کاربری تکنولوژی مدرن: الگویی تلفیقی بر اساس مکاتب وظیفهگرا، پیامدگرا و فضیلتگرا» در اردیبهشت ۱۳۹۶ با راهنمایی استاد گرامی، دکتر غلامحسین توکلی به انجام رسید.
https://phm.znu.ac.ir/article_737263.html
@negarestan_taba
Post #82
190