خط سفید، نقطه سیاه

هفته پیش بود که خبر دادند یوتیوب برای دانشگاهیان آزاد شده است. البته منظور در محیط دانشگاه و اینترنت داخلی‌اش بود، نه روی سیم‌کارت یا خارج از محوطه دانشگاه. از همکارم که این خبر را داد، با تعجب پرسیدم پس بقیه مردم چه؟ گفتند نه. آن یکی همکارمان سریع چک کرد و گفت بله، باز شده. باز ادامه دادم فقط ما، یا دانشجویان هم؟ دوستان به‌اتفاف گفتند اطلاعی نداریم. همان‌جا در حد یک غرولند، گفتم کار درستی نیست؛ یا همه، یا هیچ‌کس.

من راستش خیلی اهل یوتیوب نیستم، شاید اگر بودم، ته دلم خوشحال می‌شدم و صدایش را درنمی‌آوردم، ولی جز همان روز که فقط نگاهی انداختم ببینم واقعا باز شده یا نه و فقط صفحه اولش را دیدم و بستم، تا الان دیگر سر نزدم. از پریروز که واکنش دردمندانه مردم به ماجرای «خط سفید» (سیم‌کارت‌هایی بدون هیچ‌ فیلتر که در اختیار برخی افراد خاص گذاشته شده) را دیدم، قصد کردم عامدانه هیچ استفاده‌ای از یوتیوبِ بدون فیلتر دانشگاه نداشته باشم. ولی از صبح احساس کردم حتی شاید هم این کافی نباشد. می‌خواستم به طریقی صدای اعتراضم را به این تبعیض آشکار، به جایی برسانم. گفتم شاید از همین‌جا بشود!

قبول دارم که بعضی ابزارهای تحقیقاتی خاص، مثلا بانک‌های اطلاعاتی نشریات و کتب یا شاید نسخه بدون محدودیت برخی از چت‌بات‌ها، می‌تواند برای پژوهش دانشگاهی مفید باشد و تهیه کردنش برای دانشگاهیان، جایز بلکه لازم است. ولی پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب که استفاده از آنها عمومی است، نباید فقط در انحصار گروه یا طبقه‌ای خاص باشد. اگر مردم رنج خرید فیلترشکن و قطع‌ووصلی‌های مکرر و کاهش سرعت اینترنت و مستهلک شدن باتری و به خطر افتادن امنیت اطلاعاتی‌شان را به جان می‌خرند، دست‌کم وقتی فیلترینگ عمومی باشد، رنج تبعیض را متحمل نمی‌شوند.

اگر گفته شود این مرحلهٔ اول آزادسازی است و مقدمه‌ای برای رفع فیلتر همگانی، شاید کمی دلگرم‌کننده باشد، ولی همچنان نادرست است. به سه دلیل: ۱. در این مدت (نامعلوم)، تبعیض همچنان برقرار است؛ ۲. پیامی مبنی بر نوعی اولویت رتبه دانشگاهیان (به صورت کلی) دارد که بی‌احترامی به بقیه شهروندان و شأن و حقوق انسانی ایشان است؛ ۳. این پیام را مخابره می‌کند که گویا طرح در مرحله پایلوت است و اگر جواب مثبت داد و پیامدهای سهمگینی نداشت، بعد عمومی می‌شود (اگر واقعا چنین باشد)؛ درحالی‌که اگر چنین قصدی در کار است (که خود این قصد، ناشی از بی‌اعتمادی به صلاحیت مردم است و درخور نقد)، اصلا پایلوت باید جمعیت/جمعیت‌هایی تصادفی از همه اقشار و طبقات مردم باشد، نه یک گروه خاص.

به هر حال به سهم خودم به عنوان عضو کوچکی از جامعه دانشگاهی، به این نوع اقدامات تبعیض‌آمیز، چه برای دانشگاهیان باشد و چه برای افراد خاص، معترضم و درخواست می‌کنم رفع فیلترینگ، به صورت عمومی و همگانی و بدون هیچ استثنایی باشد؛ وگرنه این خط سفید، نه یک پیشرفت، بلکه نقطه سیاهی است در کارنامه دولت.

@negarestan_taba