پاسخ عملی به دکتر رنانی!

آنچه در این دوازده روز بر ایران عزیز گذشت درس‌آموز بود. مردم در عین نگرانی و پریشانی، از سویی نهایت وقار و متانت و شکیبایی و از دیگر سو حد بالایی از خیرخواهی و دستگیری و هم‌میهن‌نوازی را نشان دادند؛ درسی بزرگ برای آن دسته از روشنفکران و جامعه‌شناسانی که مشکلات و مصائب جامعه ایرانی را پیش و بیش از هر چیز به «مردم» نسبت می‌دهند و چنان سخن می‌گویند که گویی ایرانیان، سزاوار بدترین‌ها هستند، هر چه بر سرشان آید، حقشان است و از آنان است که بر آنان است.

پیش‌تر در یادداشتی (اینجا) در پاسخ به مدعیات این‌چنینی دکتر رنانی گفته بودم که اساساً این دیدگاه، به لحاظ نظری و استدلالی، معیوب است. ادله‌ام در آنجا کلی بود و به طور خاص بر کردار و فرهنگ عمومی ایرانیان ابتنا نداشت. ولی اگر آن ادله مناقشه‌پذیر باشد، آنچه به چشم دیدیم و می‌بینیم، ادلّ دلیل در رد مدعای روشنفکرانِ «از ماست که بر ماست‌»گراست.

در هشت سال اخیر، مردم بارها و بارها به سبب فشارهای معیشتی خود، زبان به اعتراض گشودند، تحصن و اعتصاب کردند و در خیابان گرد هم آمدند ولی هرگز دیده نشد که همچون مردم بسیاری از کشورهای غربی، به غارت فروشگاه‌ها دست بزنند، اموال عمومی را تخریب کنند یا از هموطنان خود انتقام بگیرند. متمدنانه، نجیبانه و مظلومانه، دردشان را گفتند و با وعد یا عمدتا وعیدی، به خانه‌ها بازگشتند. کوشیدند آنچه را مسئولانِ امر کم می‌گذارند و نمی‌خواهند/نمی‌توانند، با کار بیشتر و قناعت حداکثری خود جبران کنند.

در این ایام نیز که معمولاً بیم احتکار و دزدی اموال و افزایش ناامنی می‌رود، همین مردم بودند که درب خانه‌هایشان را به روی هم گشودند، اجناسشان را به قیمت خرید برای فروش گذاشتند و گلایه‌ها را فروخوردند. چه‌بسا جمعیتی از مردم، کسانی غیر از خود را آماج حمله بیگانه می‌دانستند و نه به‌سان جنگ‌های مرسوم، از سر حس وطن‌پرستی، بلکه کاملا برآمده از ناخودآگاه فرهنگی‌شان چنین رفتار موقر و متخلّقی از خود نشان دادند.

قدر این مردم شریف را دو دسته باید بدانند: اول روشنفکرانی که باید دوزانو در محضر این مردم بنشینند و از آنان بیاموزند و سپس اگر خوب آموختند، به جهانیان هم از این اخلاق بیاموزانند و مبلّغ فرهنگ ریشه‌دار ایرانی باشند؛ دوم حاکمان و مسئولانی که افتخار خدمتگزاری به چنین مردمی را یافته‌اند و برایشان آن‌گونه که باید و شاید، کاری نکرده‌اند. این مردم همیشه هم در صلح و هم در جنگ، فرهنگ و تمدن بالای خود را نشان داده‌اند. در این آوار مصائب، اکنون هنگامه غیرت و قدرشناسی مسئولان است و آنان که این توان یا شایستگی را در خود نمی‌بینند، جایگاه را به اهلش از بین همین مردم نجیب بسپرند.

@negarestan_taba