جرعه ششم: وظیفه عالمان
یکی از دیگر از مواردی قرآن به آن حساسیت نشان می‌دهد، رابطه دینداران با عالمان دینی است که ضرورت دارد از هرگونه انحراف پالوده شود و این حالات انحرافی را در قالب روابط مردم و عالمان اهل کتاب بیان می‌کند.
۱_ دانشمندان مسئول حفاظت از دین خدا هستند.

إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ ۚ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ ۚ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا ۚ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ ( آیه ۴۴ سوره مائده)
بی تردید ما تورات را که در آن هدایت و نور است نازل کردیم. پیامبرانی که [تا زمان عیسی] تسلیم تورات بودند بر اساس آن برای یهودیان داوری می کردند، و [نیز] دانشمندان الهی مَسلک [وکاملان در دین] و عالمان یهود به سبب آنکه حفظ و حراست کتاب خدا از آنان خواسته شده بود و بر [درستی و راستی] آن گواه بودند به وسیله آن داوری می کردند. پس [ای دانشمندان یهود!] از مردم نترسید و از من بترسید، و آیاتم را به بهایی اندک مفروشید. و کسانی که بر طبق آنچه خدا نازل کرده داوری نکنند، هم اینانند که کافرند. (ترجمه انصاریان)

ممکن است چنین سوءبرداشت شود که حفاظت یعنی پاسداری از نهاد دین، درحالی‌که چه بسا وظیفه‌ی اصلی حفاظت از مرام دین باشد. چنان‌که در حدیث زیر از پیامبر اکرم آمده است:

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «كسى كه حتّى به مقدار دو درهم قضاوت ناحقّ كند، مشمول جمله‌ى آخر اين آيه مى‌شود». «هُمُ الْكافِرُونَ» (تفسير صافى؛ كافى، ج 7، ص 408)

با این حال دو لغزش عمده در کمین عالمان قرار دارد:
۱) حكم خدا را از ترس مردم تغيير ندهند. «فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ»
۲) به طمع مال دنيا، دچار كتمان و لغزش نشوند. «وَ لا تَشْتَرُوا بِآياتِي ثَمَناً قَلِيلًا»
۲_ دانشمندان مسئول صیانت از مردم هستند.

لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ ۚ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ (آیه ۶۳ سوره مائده)
چرا دانشمندان الهی مَسلک [و کاملان در دین] و عالمان یهود، آنان را از گفتار گناه آلود و حرام خواری بازنمی دارند؟ بسیار زشت است سکوتی که همواره پیش می گرفتند. (ترجمه انصاریان)

لازمه تحقق این مسئولیت این است که آفاتی که در کمین آنان است، برکنار باشند.

امام حسين عليه السلام در توضيح اين آيه فرمود: دليل سكوت علما و رها كردن امر به معروف و نهى از منكر، يا طمع به منافع ستمگران است و يا ترس از آنان «رغبة فيما كانوا ينالون منهم أو رهبة مما يحذرون» (تفسير راهنما وبحار، ج 100، ص 79.)

بر مدار تربیت باشیم؛
@naajeh_library | 🕯 ناجه