☰

💎 نحو | فاعل بدلی

◄(۱). خداوند بارانش را می‌گیرد.
◄(۲). خداوند بارانش می‌گیرد.

□ واژهٔ «خداوند» در جملهٔ نخست بی‌تردید در نقش فاعل آمده است، اما همین واژه در جملهٔ دوم فاعل نیست. ساختار نحوی این جمله چنین است:

◄(۳). باران می‌گیرد.
◄(۴). باران [خداوند] می‌گیرد.
◄(۵). [خداوند] باران [ــ‌ش] می‌گیرد.

□ به‌گفتهٔ دیگر، «خداوند» مضاف‌الیه «باران» است که با مبتداسازی به آغاز جمله، ضمیر متصل «ــ‌ش‌» را در جایگاه اولیهٔ خود باقی می‌گذارد. ساختار این جمله را می‌توان با نمونه‌های زیر یکی دانست:

◄(۶). من گریه‌ام می‌گیرد.
◄(۷). تو گریه‌ات می‌گیرد.
◄(۸). ما گریهٔ‌مان می‌گیرد.
◄(۹). آنها گریهٔ‌شان می‌گیرد.

□ فعل این جمله‌ها همواره سوم شخص مفرد است که نشان می‌دهد هیچ‌یک از ضمایر «من، تو، ما، آنها، . . .» در جایگاه فاعل قرار ندارند، بلکه همهٔ این عناصر مضاف‌الیه «گریه» هستند که دستخوش جای‌گردانی به آغاز جمله شده‌اند.

✍🏿 پس فاعل جملهٔ (۲) و جملات (۶) تا (۹) کیست؟

@MorphoSyntax