☰

💎 نحو | دو عنصر پرسشی

★بیان یک پرسش با درج دو عنصر پرسشی در ساختار جمله در برخی از زبان‌های جهان دیده می‌شود. از آن دو، یکی صرفاً دامنۀ پرسش را نشان می‌دهد و دیگری که پرسش‌واژۀ اصلی است و محتوای واژگانی دارد، در شاخص گروه متمم‌ساز (Spec, CP) تعبیر می‌شود؛ مانند نمونۀ زیر از لهستانی.

Jak myslisz co Maria zrobi?
how think.2SG what Maria do.3SG
‘What do you think Maria will do?’

★در این نمونه، عنصری که معادل آن «how» است، دامنۀ پرسش را تعیین کرده و پرسش‌واژۀ اصلی که به معنای «what» است، محتوای واژگانی را به جمله افزوده و نقش پرسش‌واژهٔ مفعولی را ایفا کرده است.

★در متون نظم و نثر فارسی شواهدی از همراهی عنصر پرسشی «آیا» با یک پرسش‌واژۀ محتوایی یافت می‌شود. چه‌بسا بتوان گفت که «آیا»، در مقام عملگرِ (operator) پرسشی، در همۀ بندهای پرسشی حضور دارد؛ اما لزوماً جوهر آوایی نمی‌یابد، به‌ویژه در پرسش‌های بله‌خیر.

●عطار:
به خود می‌گفت آیا او کجا رفت
نهان شد از برم آخر چه جا رفت

●حافظ:
آن تُرکِ پـری‌چهـره کــه دوش از بر مـا رفت
آیا چــه خــطا دیــد کــه از راه خــطا رفت؟

●جامی:
نی بی تو برگ زیستن نی مرگ من در دست من
اکنـون به کار خــویشتن حیرانــم آیا چـون کنم

●محتشم کاشانی:
شب آمد و سخن از کید مدعی می‌گفت
ازین ســخن دگــر آیا چـــه مــدعا دارد؟

@MorphoSyntax