مغالطه ی شماره ۱۴۷

💠خلط هدف و وسیله💠

خلط وسیله و هدف یکی از مهمترین خطاهای ذهنی ست .

برای جلوگیری ازین مغالطه باید نکاتی را در نظر گرفت.
همه‌ی ما بصورت تکاملی ، برای انجام هر عملی - یا هر استدلالی - هدفی داریم و برای رسیدن به هدف ، استراتژی ها ، برنامه ها ، تفکرات و امکاناتی را بعنوان نقشه‌ی راهنما وسیله‌ی رسیدن به هدف در نظر می‌گیریم
حتی وقتی به کاری می‌پردازیم که بعضی آن را کاری بیهوده می‌دانند مانند بازی یا استراحت.

گاهی این وسایل ، مهیا نیست و ما برای تامین وسیله به برنامه ریزی برای دستیابی به آن وسیله متوسل می‌شویم . مثلا هدف از استراحت تجدید قوا و آرامش است و فضای مناسب خود وسیله ای لازم برای استراحت.
و ما به هنگام نیاز به استراحت ، در پی یافتن فضای مناسب برای می‌آییم.

در این جا چیزیکه در اصل وسیله‌ است ، همزمان در جایگاه هدف می‌نشیند.

مثال مادی :
هدف همه‌ی فعالیت‌های ما در زندگی در وهله‌ی اول حفظ بقا و سپس کسب آرامش و لذت است.
(که البته این دو جدا از هم نیستند ، هرچه از هرم نیازهای آبراهم مزلو بالا میرویم جنبه‌ی بیولوژیک و تامین بقا کمرنگ‌تر شده و جنبه‌ی روانیِ نیاز ، که به مربوط لذت و آرامش‌ست بیشتر می‌شود.)
و طبیعی‌ست که شکست و نرسیدن به مایحتاج زندگیِ فیزیکی ، آرامش روانی ما را دچار چالش می‌کند‌.

مثالی ازین خطا

ما برای رفع احتیاجات و کسب آرامش به پول احتیاج داریم و برای رسیدن به پول که وسیله ی رفاه‌ست کار می‌کنیم ، یعنی خود پول برای ما نقش هدف پیدا می‌کند و طبیعی‌ست که اگر احساس کنیم دست‌یابی پول لازم فعلا ممکن نیست ، ناخودآگاه مضطرب و ناراحت شویم ، اما گاهی بخاطر پول آرامشِ موجود خود را هم از بین می‌بریم.

در این مواقع ما دچار خطای خلط وسیله و هدف شده ایم.
درست‌ست که ما برای نیازهای اساسی تر مثل بقا ( خوراک پوشاک و مسکن ) ممکن‌ست گاهی از برخی لذات روانی ‌تر مانند تفریح و استراحت بگذریم اما
نمیشود که از اساس هدفمان - یعنی بقا و آرامش - را فدای چیزی مانند پول کنیم که صرفا وسیله است.( کسی که بیش از حد به پول وابسته است و بهیچ وجه نمیتواند بدون پولِ زیاد ارامش داشته باشد ، احتمالا به نوعی اختلال روانی مرتبط با اضطراب دچارست.)

مثال دیگر
جهان بینی و ارزش‌های ایدیولوژیک اخلاقی مانند آزادی ، برابری ، پاکدامنی و تعهد ، همبستگی ، پیشرفت ، استقلال و خودکفایی ، رفاه و تامین اجتماعی وسایلی لازم برای بقا و آرامش انسان ند .

اما باید برای آنها حد و مرزی تعریف شود
که مانع و نابود کننده‌ی هدف ( بقا و لذت ) نشوند .

بنابراین هرجا احساس کردیم شاید این آرمان ها یا مکاتب بنحوی خلاف اهداف ادعایی عمل میکنند و ممکن‌ست ما را از اهداف دور کنند ، آیا نباید با دقت به بازبینی اتفاقات بپردازیم و درصورت لزوم برنامه هایمان تغییر دهیم ؟!

#فرهاد_طحانی‌ ✍

#اپورتونیسم

@moghaletat2 | مغالطات
@Tnaghad | مثال زنده مغالطات
@persian_organon | معرفت شناسی کاربردی
@mghlte | عصر روشنگری