سفر به منطقه ممنوعه آنتالیا
امیر هاشمی مقدم: فرارو
دوباره نوروز شد و خیل گردشگران ایرانی به سوی ترکیه سرازیر می‌شوند. بر پایه تورهایی که در یکی از سایتهای لحظه آخری معرفی شده، 72 تور نوروزی برای استانبول تنها از تهران و در همان سایت معرفی شده (یعنی شمار تورهایی که از شهرهای دیگر هستند یا از تهران بوده، اما در سایت یادشده ثبت نکرده‌اند بسیار بیشتر از اینهاست).
در همان وبسایت، 110 تور نوروزی هم برای آنتالیا بود، یعنی یک و نیم برابر بیشتر از تورهای استانبول. بهای تورهای آنتالیا البته از تورهای استانبول بیشتر است که یکی از دلایل آن، غیرمستقیم بودن پروازهای تهران به آنتالیاست. چند سال پیش بر پایه شماری عکس از گردشگران در سواحل این شهر و البته در اقدامی بسیار نسنجیده، دستور داده شد که دیگر نباید پرواز مستقیمی از تهران به آنتالیا باشد و حتی نباید شرکتهای گردشگری برای آنتالیا تبلیغ کرده یا تور ببرند.
در این باره باید به چند نکته اشاره کرد:
1️⃣ ایرانیان در این چند دهه تبدیل به ملتی شده‌اند که بیشترین استراتژی‌های مقاومت را در برابر برنامه‌ها و سیاست‌های حکومت در پیش می‌گیرند. «استراتژی مقاومت» (Resistance strategy) مفهومی است که اکنون بسیار مورد توجه اندیشمندان علوم انسانی، همچون انسان‌شناسان قرار گرفته است؛ شیوه‌های عمدتا غیرخشونت‌آمیزی که مردمان برای سرپیچی از دستوراتی که نمی‌پسندند، در پیش می‌گیرند.
بنابراین در پی تداوم تقاضای مردم برای سفر به آنتالیا، شرکت‌های گردشگری به جای آنتالیا، روی نام‌های دیگری همچون «آنالیا»، «سواحل مدیترانه»، «جنوب ترکیه» و... متمرکز شدند، اما بسیاری از گردشگران که این تورها را خریداری کرده بودند، بر پایه توافقی نانوشته با آژانس‌های گردشگری، سر از آنتالیا در می‌آوردند. البته پس از مدتی، ممنوعیت فروش و تبلیغ تورهای آنتالیا برداشته یا نادیده گرفته شد.
اما داستان ممنوعیت پروازهای مستقیم به آنتالیا ادامه یافت. بنابراین هواپیمایی‌ها و دفاتر گردشگری به جای پرواز مستقیم، یا از پروازهای غیرمستقیم استفاده می‌کنند و یا مسافران را ابتدا به شهرهای نزدیک آنتالیا برده و سپس از آنجا با اتوبوس به آنتالیا می‌رسانند. البته برخی از این شهرهای نزدیک هم مغضوب مسئولین ما شده و برای نمونه، پروازهای بدروم، کوش آداسی، مارماریس و... هم برای مدتی یا برای همیشه ممنوع و با متخلفین برخورد شد.
2️⃣ از دلایل اصلی ممنوعیت پرواز مستقیم آنتالیا و تبلیغ تورهای آن، برداشتی است که آنتالیا را مقصدی غیراخلاقی می‌داند. اگرچه بسیاری از گردشگران را می‌توان در سواحل این کشور در حال شنا یا حمام آفتاب دید، اما نکته مهم اینجاست که تقریبا همه گردشگران ایرانی به صورت خانوادگی به آنتالیا می‌روند و بنابراین خودشان مرزها و محدودیت‌ها را تا آنجا که لازم بدانند، رعایت می‌کنند. همچنانکه بسیاری از ایرانیان را هم می‌توان دید که با پوشش رایج در ایران (مثلا زنانی که آرایش دارند، اما روسری و مانتوی‌شان هم می‌پوشند) در آنجا هم به گشت و گذار می‌پردازند. گمان نمی‌کنم مسئولین ایرانی باور کنند که با خانم‌های چادری در آنتالیا هم مصاحبه کرده‌ام.
3️⃣ این کار نه تنها هزینه گردشگران را بسیار بالا می‌برد، بلکه خطرات جانی (همچون فرود آمدن هواپیما در فرودگاه‌های کوچک نظامی در شهرهای اطراف آنتالیا یا رفتن راه چند ساعته میان آنتالیا تا شهرهای فرودگاهی با اتوبوس و...) نیز آنها را تهدید می‌کند.
4️⃣ ایران جزو کشورهایی است که بیشترین سنگ‌اندازی‌ها را جلوی پای گردشگران خروجی‌اش دارد (که یکی از آخرین‌هایش، تصویب قانون زورگویانه دریافت عوارض خروج از کشور به مبلغ غیرمنطقی و بالا از هر مسافر است)؛ در حالی‌که جایگزین‌های داخلی برای آنها ندارد و از قضا می‌داند یکی از دلایل سفر به کشورهای همسایه، محدودیت‌های بعضا غیرمنطقی در داخل کشور است.
5️⃣ احتمالا در آن زمان مسئولین با بخشنامه نسنجیده ممنوعیت پروازهای مستقیم آنتالیا امیدوار بودند سفر ایرانیان به آنتالیا متوقف شده و یا دست‌کم بسیار کاهش یابد. اما یکصد و ده تور نوروزی‌ای که تنها در یک وبسایت از آژانس‌های شهر تهران ثبت شده، به خوبی گویای میزان کامیابی این بخشنامه یک شبه است. پس از چهار دهه سیاست‌های شکست‌خورده فرهنگی، دیر یا زود مسئولین باید در شیوه نگاه‌شان به موضوعات و تصمیم‌هایی که برای مردم می‌گیرند، تجدید نظر کرده و بپذیرند که دانش‌هایی همچون انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی، گردشگری و همچنین روش‌های ارزیابی پیامدهای فرهنگی/ اجتماعی، اقتصادی (پیش از اجرای برنامه‌ها و سیاست‌ها)، چیزی فراتر از مدارک صرف دانشگاهی است. پافشاری برخی مسئولین بر سیاستگذاری‌هایی که مردم را به ناچار به سوی استراتژی‌های مقاومت در برابر حکومت می‌کشاند، غیرمنطقی است.
این یادداشت را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم بفرستید.
کانال مقدمه
@moghaddames