بهای گوشت در کشورهای همسایه
امیر هاشمی مقدم: فرارو
چند روز پیش آقای روحانی در واکنش به گرانی بهای گوشت گفته بود: «بروید در کشورهای همسایه و ببینید که گوشت در آنجا چند دلار است».
البته این تنها بخشی از سخنان وی بود که برخی رسانه‌های انحصارطلب با برجسته کردن همین بخش، تلاش داشتند بسان همیشه، از آب گل‌آلود ماهی گرفته و علیه دولت روحانی بیشتر سیاه‌نمایی کنند. هرچند کارنامه دولت روحانی آنچنان دچار کاستی است که نیاز به سیاه‌نمایی و استفاده ابزاری از بریده‌های سخنان وی نیست.
روحانی به هر روی در این سخنانش اشاره کرده که چون بهای گوشت و بنزین در کشورهای همسایه ما بالاست، این کالاها به آن کشورهای قاچاق می‌شود. استدلالش کاملا درست است. اما دو نکته را باید در نظر داشت:
نخست اینکه اگرچه بالا بردن بهای این کالاها به متوسط بهای جهانی و سپس توزیع عادلانه سرمایه‌ها میان مردم کشور می‌تواند از اینگونه قاچاق‌ها پیشگیری کند، اما تجربه نشان داده در چنین برنامه‌هایی، دولت‌های ما بخش نخست کار (یعنی افزایش بهای کالاهای اساسی) را خیلی خوب انجام می‌دهند، اما در انجام بخش دوم آن (توزیع عادلانه امکانات در میان مردم) ناکام مانده و بنابراین مرم زیان اصلی را خواهند دید.
نکته دوم اینست که اگرچه روحانی در این سخنان هدفش واقعا مقایسه میان بهای گوشت میان ایران و همسایگان نبود، اما همچون بسیاری از دیگر مسئولین، از چنین شیوه مقایسه‌ای بدش نمی‌آید.
در اینجا به مقایسه و هم‌سنجی بهای گوشت در برخی کشورهای همسایه که شخصا به آن کشورها سفر کرده‌ام، پرداخته و نشان می‌دهم یک کارگر یا کارمند ساده با دستمزد یک ماهش، چند کیلو گوشت گوسفندی بدون استخوان می‌تواند بخرد.
عراق: در عراق، یک کیلو گوشت گوسفندی بدون استخوان 15 هزار دینار است و میانگین دستمزد ماهانه یک کارگر ساده، 750 هزار دینار، که می‌شود پنجاه کیلو گوشت بی‌استخوان گوسفند.
افغانستان: گوشت گوسفند بی‌استخوان در افغانستان، کیلویی 300 افغانی (واحد پول افغانستان) است و یک کارمند پایه به‌طور میانگین اگر در ادارات دولتی باشد، ماهانه 14 هزار افغانی و در نهادهای غیردولتی، 30 هزار افغانی دستمزد می‌گیرد. بنابراین کارمند نهادهای دولتی می‌تواند ماهانه نزدیک 47 کیلو و کارمند نهادهای خصوصی، ماهانه یکصد کیلوگرم گوشت گوسفند بی‌استخوان بخرد.
ترکمنستان: اگرچه میانگین دستمزد ماهانه یک کارگر در این کشور پایبن است (تقریبا صد دلار)، اما بسیاری از خدمات و کالاها هم در این کشور رایگان (همچون گاز شهری) یا ارزان (همچون مواد خوراکی) است. گوشت گوسفندی بی‌استخوان هم هر کیلو ۶۵ سِنت است. به سخن دیگر، یک کارگر با دستمزد یک ماه می‌تواند صد و پنجاه کیلو گوشت بخرد (مسئولان ما ببینند که از آنجا گوشت اینچنین ارزان، قاچاق نمی‌شود).
ازبکستان: بهای یک کیلو گوشت بی‌استخوان گوسفندی در این کشورِ نزدیک به ما (و نه همسایه) 40 هزار «سامانی» است که می‌شود 4.8 دلار. میانگین دستمزد یک کارمند در این کشور، ماهانه 1.550.000 سامانی است که می‌شود 186 دلار. یعنی یک کارمند می‌تواند ماهانه 38 کیلو گوشت بی‌استخوان گوسفند بخرد.
مغولستان: مغولستان گزینه جالبی است برای توصیف بازار گوشت (گوسفند، شتر، گاو، اسب و خوک). بهای یک کیلو گوشت گوسفند در این کشور، کمتر از سه دلار است و البته برای همگان (که بیشترشان دامدارند)، در دسترس. نکته جالب اینکه مغول‌ها خیلی مشتاقند به ایران گوشت یا دام زنده بفروشند. در دیداری که با معاون اداره دام این کشور داشتم، تلاش زیادی کرد متقاعدم کند تا واسطه میان آنها و مسئولین ایرانی شوم برای صدور گوشت یا دام زنده (ایران در مغولستان سفارتخانه ندارد و سطح روابط دیپلماتیک‌مان بسیار پایین است). اما نامه‌نگاری‌ها و پیگیری‌هایم با مسئولین ایرانی بی‌پاسخ ماند. شاید در این شرایط بد نباشد مسئولان یا سرمایه‌داران خصوصی، به توانمندی‌های مغولستان در این زمینه بیشتر توجه کنند.
ایران: بهای گوشت بی‌استخوان گوسفند در ایران، تقریبا ۷ دلار است و دستمزد یک کارگر ایرانی (با همسر و دو فرزند) یک و نیم میلیون تومان یا ۱۱۵ دلار. بنابراین با یک ماه دستمزدش می‌تواند ۱۶.۵ کیلو گوشت گوسفند بدون استخوان بخرد که پایین‌تر از همه کشورهای همسایه و نزدیکی است که بررسی کردیم.
البته که با هم‌سنجی و مقایسه بهای یک کالا(ی حتی اساسی) نمی‌توان درباره میزان رفاه مردم یک کشور نتیجه‌گیری کرد. اما می‌توان به ادعاهای نادرست برخی مسئولین پاسخ داد؛ مسئولینی که هنگام اشاره به سطح رفاه، ایران را با کشورهای توسعه‌نیافته مقایسه می‌کنند و هنگام اشاره به بهای کالاها، با کشورهای پیشرفته. هرچند همانگونه که نشان دادیم، همین آمارها و ادعاها هم گاهی نادرست است.
این یادداشت را اگر می‌پسندید، برای دوستان‌تان هم بفرستید.
دیگر یادداشت‌های رسانه‌ای مرا می‌توانید در کانال مقدمه (اینجا) بخوانید.
@moghaddames