جشن بهمنگان و حیوان‌آزاری
امیر هاشمی مقدم
(توضیحات مربوط به عکس و کلیپهای پیوست در کانال مقدمه)
دیروز «بهمنگان»، یکی از جشنهای ایران باستان بود که در روز بهمن (دومین روز هر ماه را در گاهشماری ایران باستان) ماه بهمن برگزار می‌شد (چون همه ماه‌های ایران باستان سی روزه بود و اکنون ماه‌های بهار و تابستان سی و یک روزه، بنابراین جشن بهمنگان شده 26 دی ماه). مهمترین آداب این جشن، احترام به حقوق جانوران، پرهیز از خوردن گوشت در این روز و به جای آن، خوردن خوراکی‌های گیاهی بود.
هفته پیش اما خبر تلخی خواندیم. چند نفر به بانوی تبریزی، «ژیلا پور ایرانی» که سالهاست به نگهداری از سگ‌های خیابانی در محوطه‌ای بیرون شهر تبریز می‌پردازد و همه دوستداران حقوق حیوانات ایشان را می‌شناسند، حمله کرده و او و خانواده‌اش را زده بودند. با آنکه بسیاری از ایرانیان مشکلی با جانوران نداشته و حتی حیوان‌دوست هستند، اما نبود قوانین ضد حیوان‌آزاری، دست حیوان‌آزارها را باز گذاشته است. طرح‌های غیر انسانی کشتار سگ‌های ولگرد توسط شهرداری‌ها نیز، مایه دلگرمی حیوان‌آزارهاست.
این در حالی است که به‌طور تاریخی در فرهنگ ایران‌زمین، آزار به جانوران، به‌ویژه سگ‌ها نکوهش شده است. در آیین زردشت اگرچه به کشتن «خِرَفستَران» (حشرات و جانوران موذی مانند مار) سفارش شده، اما همزمان به رفتار خوب با جانورانی همچون سگ تاکید شده است. در کتاب «ارداویراف‌نامه» (شرح سفر یک موبد زردشتی به جهان دیگر و دیدن وضعیت گناهکاران و نیکوکاران) نشان داده می‌شود کسانی که در این جهان سگ‌ها را آزار داده یا بکشند، در آن جهان سخت مجازات می‌شوند.
در دوران اسلامی نیز، یکی از وظایف داروغه‌ها توجه به حقوق جانوران بود. برای نمونه، آنگونه که «آن لمپتون» (ایران‌شناس انگلیسی) در کتاب «تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران» بر پایه اسناد تاریخی استنباط کرده، چنانچه صاحبان چارپایان بیش از حد از آنها کار می‌کشیدند، داروغه آنها را جریمه می‌کرد.
بنابراین حیوان‌آزاری بیش از آنکه ریشه در فرهنگ رفتاری ایرانیان داشته باشد، به مواردی همچون: ضعف قوانین حمایتی از حقوق حیوانات، الگوسازی برخی نهادهای دولتی همچون شهرداری‌ها در حیوان‌ستیزی و بالاخره تفسیرهای خشک دینی درباره حیواناتی همچون سگ باز گردد.
اما در ترکیه که قوانینی در حمایت از حقوق جانوران وجود دارد، در شهرها سگ‌ها آزادانه در همه خیابان‌ها و پارک‌ها حضور داشته و حتی بسیاری اوقات می‌توان آنها را در فروشگاه‌های بزرگی دید که یک گوشه خوابیده‌اند. شهرداری‌ها در ترکیه موظف‌اند سگهای خیابانی را واکسن زده، شماره‌گذاری کرده و سرپناه، خوراک و آب برای‌شان فراهم کنند. همچنین یکی از مشاغل کاذب در ترکیه، فروش بسته‌های کوچک گندم به مردم برای دانه دادن به کبوترها و گنجشک‌هاست. پرندگان با کمترین ترسی در نزدیکی آدمها هستند. گاهی حتی گنجشک‌ها بر سر میز شما در رستوران آمده و از ظرف شما غذا بر می‌دارند.
اوضاع حیوانات در دانشگاه‌های ترکیه از این هم بهتر است. گروهی از دانشجویان دانشگاه‌مان، هر روز ته‌مانده ناهار و شام دانشجویان دیگر را جمع کرده و برای سگ‌ها و گربه‌ها، و همچنین روباه‌های جنگل نزدیک دانشگاه می‌برند. بخشی از فضای دانشگاه هم، برای سگ‌های بیمار، زخمی و... که نیاز به مراقبت دارند فنس‌کشی شده است. همیشه شماری از دانشجویان در آنجا مشغول تیمار، غذادهی یا تعمیر و تمیز کردن وسایل این کمپ هستند.
رفتار سگها و گربه‌ها در دانشگاه برای بسیاری از دانشجویان جالب است. همانگونه که در یکی از کلیپ‌ها می‌بینید، «تیمروس» یکی از ده‌ها سگی است که در دانشگاه‌مان خوشگذرانی می‌کند. او شیفته اتوبوس‌سواری است. هر روز دست‌کم چندین بار سوار بر اتوبوس‌های دانشگاه، فاصله میان دانشگاه تا ایستگاه مترو را رفته و برمی‌گردد. «شانسلی»، سگ دیگری است که مدام لابلای قفسه‌های کتابخانه و میز و صندلی‌ها می‌چرخد تا دانشجویان نوازشش کنند و دست آخر یک گوشه کتابخانه می‌خوابد.
برای گربه‌ها هم برای اینکه دور از گزند سگ‌ها باشند، داخل ساختمان دانشکده‌ها جا درست کرده و آب و خوراک‌شان را هم همانجا می‌گذارند.
در خوابگاه‌مان به جز گربه‌ها، چند تا خارپشت هم داریم که همیشه می‌آیند جلوی غذاخوری خوابگاه و بدون ترس از دانشجویان، استخوان‌هایی که برای گربه‌ها گذاشته‌ایم را می‌خورند و می‌روند.
این تفاوتهای رفتاری در دو کشور بیش از آنکه به فرهنگ مردمانش بستگی داشته باشد، مربوط به قوانین حمایتی و دولتی و همچنین توصیه‌های اخلاقی در این زمینه است. امیدواریم تا زمانی که مسئولین اصلاحات لازم را در این زمینه به جای بیاورند، خود ما همچون نیاکان‌مان، توجه بیشتری به حقوق جانوران داشته باشیم. بهمنگان‌تان هم فرخنده باد.
این یادداشت را اگر می‌پسندید، برای دوستان‌تان هم بفرستید.
دیگر یادداشت‌های مرا می‌توانید در کانال مقدمه (اینجا) بخوانید.
@moghaddames