ورود ایرانی، افغانی و سوری ممنوع!
امیر هاشمی مقدم: فرارو
عکس و خبرش به سرعت در فضای مجازی ایران پیچید. روی کاغذی پشت شیشه یک اغذیه‌فروشی در شهر دنیزلی ترکیه، نوشته: «ورود مشتریان ایرانی، سوری و افغانستانی به این فروشگاه و خریدشان ممنوع است. اگر وارد شوند، کتک می‌خورند و مسئولیتش با ما نیست».
به‌عنوان کسی که چندین سال است در ترکیه زندگی می‌کند و پایان‌نامه دکترایش هم درباره ایرانیانی است که به ترکیه می‌آیند، چند نکته را درباره این عکس توضیح می‌دهم:
1- بارها نوشته‌ام که نگاه عمومی ترکیه‌ای‌ها به ایرانیان بسیار خوب است. ترکیه بخش عمده‌ای از اقتصادش بر پایه گردشگری است و ایران هم بخش عمده‌ای از گردشگرانش (سالانه دو و نیم میلیون نفر) به ترکیه می‌رود. بنابراین هم دولت و مردم این کشور تلاش دارند ایرانیان را در ترکیه راضی نگه دارند تا این بازار را از دست ندهند. همین است که برای نوروز، بسیاری از شهرهای شرقی ترکیه مراسم استقبال رسمی از گردشگران ایرانی برگزار می‌کنند و شهرهای دیگری همچون استانبول هم، پر است از بنرهایی که به فارسی نوروز را به ایرانیان شادباش می‌گوید. برخوردهای منفی با ایرانیان بسیار استثنایی است و نمی‌تواند مایه صدور حکم کلی شود.
2- در اینگونه موارد، بسیاری از ایرانیان سخن از تحریم گردشگری ترکیه به میان می‌آورند. شوربختانه واقعیت تلخ این است که ترکیه اکنون جزو اندک‌شمار کشورهایی است که گردشگران ایرانی را به سادگی می‌پذیرد و به آنان احترام می‌گذارد. یادمان باشد سال‌ها سخن از تحریم حج به میان می‌آوردیم تا عربستان را به ظن خود وادار به پوزش‌خواهی کنیم. اما عربستان خودش پیش‌دستی کرد و دو سال پیش شرایط حج برای ایرانیان را بسیار دشوار ساخت؛ تا جایی که اگر با آنان وارد مذاکره نمی‌شدیم، حاجیان ایرانی را نمی‌پذیرفت.
4- فروشگاهی که پشت شیشه‌اش این جمله را نوشته بود، در دنیزلی است. شهر دنیزلی با وجود جاذبه‌هایی همچون پاموک‌قلعه، چندان مورد توجه گردشگران ایرانی نیست. در عوض، بسیاری از پناهجویان ایرانی به این شهر فرستاده می‌شوند. بر پایه آمار سال پیش، نزدیک 10 هزار پناهجوی سوری، نزدیک 3.5 هزار پناهجوی ایرانی و بیش از دو هزار پناهجوی افغانستانی در این شهر به سر می‌برند. اینها رتبه نخست تا سوم پناهجویان را در این شهر دارند. همانگونه که در یادداشت‌های دیگر اشاره کرده‌ام، بسیاری از ایرانیانی که در ترکیه درخواست پناهندگی می‌دهند، ادعاهایی همچون همجنس‌گرایی یا تغییر دین به مسیحیت دارند که با باورهای دینی مردم ترکیه به شدت ناهمخوان است. در چند ماه گذشته که شدت مهاجرت و درخواست پناهندگی ایرانیان به ترکیه شتاب گرفته، حضور این افراد هم در ترکیه پر رنگ‌تر شده است. با توجه به افزایش عوارض خروج از کشور از یکسو و گران شدن تورهای سفر به ترکیه به دلیل افت ارزش ریال، چنانچه میزان سفر گردشگران ایرانی به ترکیه هم کاهش یابد، دور از انتظار نیست که نگاه ترکیه‌ای‌ها به ایرانیان منفی شود. زیرا در حالی‌که مزایای حضور گردشگران ایرانی را از دست داده‌اند، باید با مشکلات اقتصادی و فرهنگی پناهجویان ایرانی دست و پنجه نرم کنند.
5- نصب حتی چندساعته این کاغذ پشت شیشه یک اغذیه‌فروشی در شهر نه چندان مهمی چون دنیزلی، می‌تواند برای ما ایرانیان یک تلنگر باشد. اکنون بهتر می‌توانیم افغانستانی‌هایی را درک کنیم که ورودشان به پارک صفه اصفهان، استخر شنا، مدرسه کودکان‌مان و... ممنوع اعلام می‌کردیم.
6- چند ساعت پس از نوشتن چنین متنی، پلیس وارد عمل شده، فروشنده را بازداشت و به اداره پلیس برد. پس از کتک‌کاری وی، تعهد کتبی گرفت که دیگر چنین کاری را تکرار نکند. واکنش برخی از رسانه‌ها و مردم ترکیه در شبکه‌های اجتماعی، اعلام برائت و انزجار از این رفتار «نژادپرستانه» بود. کاش پلیس ما هم اگر با آزار دهندگان افغانستانی‌ها در ایران کاری ندارد، دست‌کم خودش به آنها بیش از این توهین نمی‌کرد.
7- تلنگر دیگر هم به ما مردم است و هم به مسئولین‌مان. پناهجویی نه تنها مایه خفت و خواری خود پناهجو می‌شود، بلکه به آبروی کلا کشور وی آسیب می‌زند. اگرچه شوربختانه عرصه برای برخی (و نه همه) بسیار تنگ شده، اما اگر بسیاری از کارهایی که دیده‌ام پناهجویان ایرانی در ترکیه انجام می‌دهند را در همان ایران انجام دهند، وضع‌مان خیلی بهتر از اینها می‌شد. مسئولین‌مان هم کاش سرشان را از زیر برف بیرون می‌آوردند و می‌دیدند وضعیت کشور بدتر از آن است که با شعارهای توخالی بتوان بر آن سرپوش گذاشت. نرخ مهاجرت و پناهجویی ایرانیان در کنار کشورهایی همچون سوریه و افغانستان جای گرفته است. آیا منتظرند سوریه‌ای شدن و افغانستان شدن ایران را عینی‌تر از این ببینند؟
اگر این یادداشت را می‌پسندید، برای دوستان‌تان هم بفرستید.
دیگر یادداشت‌های رسانه‌ای مرا می‌توانید در کانال مقدمه (اینجا) بخوانید.