کودتا یا عزل قانونی؟

این رویداد یک «عزل مسلحانه» بود. اما موافقان مصدق آن را «کودتا» نامیدند.

اگر شاه نیروی نظامی به کار نمی‌برد و فقط فرمان عزل می‌داد، مصدق فرمان را نمی‌پذیرفت. پس شاه دو راه بیشتر نداشت:
۱. استعفا
۲. تسلیم در برابر مصدق

در هر دو حالت، مصدق با انحلال مجلس، قوهٔ مقننه را حذف کرده و قدرت را در دست خود متمرکز می‌ساخت. پس توسل به زور، برای شاه، یک «دفاع مشروع» از جایگاه خود در چارچوب مشروطه بود.

شاه می‌توانست هیئت وزیران را تشکیل دهد و از آن‌ها رأی بر عزل مصدق بگیرد. اما چون همهٔ وزرا با مصدق بودند، این راه بسته بود. همچنین می‌توانست به دیوانعالی کشور یا مراجع شرعی متوسل شود، اما این نهادها هم در آن زمان قدرت اجرایی نداشتند. مصدق تمام نهادهای قانونی را یا منحل کرده و یا تحت مهار خویش در آورده بود.

اگر شاه هیچ اقدامی نمی‌کرد، مصدق به راه خود ادامه می‌داد. یعنی تغییر نظام به سمت جمهوری. در این حالت، مشروطه به شکل موجود ملغی می‌شد، اما یک نظام نیمه‌جمهوری جایگزین آن می‌گردید.
نظام به سمت یک دیکتاتوریِ پارلمانی (به رهبری مصدق) می‌رفت و شکلی دیگر از مشروطه جایگزین می‌گردید.

🌱