🌱
نقد روایتِ انحصار آموزش در دورۀ ساسانی

بر اساس شواهد تاریخی، از جمله بیت

به هر برزن اندر دبستان بُدی... (شاهنامه)

و نیز متون اوستایی و پهلوی، نظام آموزشی ساسانی دارای دو لایه بوده است.
-سوادآموزی عمومی در سطح دبستان‌ها
-آموزش‌های تخصصی در فرهنگستان‌ها

داستان معروف انوشیروان و پسر مرد کفشگر، بر خلاف تفسیر رایج، نشان‌دهندۀ مخالفت با سوادآموزی عمومی و قفل بودن طبقات نیست، بلکه تأکید بر لزوم ورود و طی کردن دوره‌های تخصصی در فرهنگستان برای احراز منصب بالاتر، در اینجا یعنی دبیری، دارد.
انوشیروان به صراحت می‌گوید که با پول پدر نمی‌توان قانون را زیر پا گذاشت، و صرفا باید در ابتدا مراحل آموزشی را طی کرد.
این نشان می‌دهد که ورود به مناصب عالیه، تنها بر اساس شایستگی و طی مراحل آموزشی میسر بوده است، نه بر اساس ثروت و تبار و منصب.

بنابراین، روایت‌های مطلق‌گرایانه‌ای که آموزش را در آن دوران منحصر به اشراف و گذار میان طبقات اجتماعی را ممنوع می‌داند؛ ضمن تفسیر ناقص منابع، تصویری جانبدارانه و تحریف شده از نظام آموزشی ایران باستان ارائه می‌دهد که نیازمند بازبینی جدی است.

@midhistor