💠تبیین در علم💠

تبیین در لغت یعنی بیان کردن ، روشن کردن ( توضیح دادن ) است.

یکی از اهداف بسیار مهم علم ، یافتن راهی برای #تبیین رویدادهای جهان است.

تبیین عموما با دو هدف صورت می‌گیرد:
۱-ملاحظات عملی و کاربردی
برای مثال دانستن اینکه چرا لایه اوزون به این سرعت در حال تحلیل رفتن است تا بلکه بتوانیم برای این مشکل کاری بکنیم.

۲- ارضای کنجکاوی های فکری
به منظور درک بیشتر ساز و کار جهان هستی

مثال های زیر نمونه هایی از کامیابی های علم در تبیین پدیده هاست:
➖ علت زرد رنگ بودن شعله در هنگام سوختن سدیم
➖علت پایین آمدن ارزش یِن در دهه ۸۰ میلادی
➖چرا طاسی مرد ها موروثی است؟
➖ چرا کمبود شدید اکسیژن به مغز آسیب می زند؟

اما مقصود از تبیین علمی پدیده ها ، دقیقا چیست؟

✅مدل تبیینی همپل ( #قانون_فراگیر )

از نظر #همپل تبیین های علمی اغلب پاسخ به "چرا های طالب تبیین" اند مانند این سوال که
➖چرا کره زمین کامل نیست؟
➖ چرا زنان بیش از مردان عمر می کنند؟
و ...

از نظر #همپل
❇️ ساختار تبیین علمی معمولاً همان ساختار استدلال منطقی است که شامل چند #مقدمه و #نتیجه است.❇️

از نظر همپل #استدلال_علمی باید سه جنبه داشته باشد تا #تبیین علمی محسوب شود:
➖ نخست این که مقدمات استدلال علمی باید مستلزم نتیجه باشد ، یعنی استدلال باید #قیاس ی باشد.
➖دوم اینکه همه مقدمات باید صادق باشند.
➖سوم اینکه در مقدمات باید دسته کم یک #قانون_کلی وجود داشته باشد.

مثال قوانین کلی :
همه فلزات رسانای الکتریسیته هستند.

قوانین کلی با واقعیات جزئی و خاص فرق می‌کند.
نمونه واقعیات جزئی این ها هستند:
- این قطعه فلز رسانای الکتریسیته است.
-گیاه روی میز من حاوی کلروفیل است.

قوانین کلی را گاه #قانون_طبیعت می نامند.

به نظر #همپل در تبیین علمی می‌توان در کنار قوانین کلی ، از واقعیات جزئی هم استفاده کرد ، ولی همواره وجود دسته کم یک قانون کلی ضرورت دارد.

بنابراین بر اساس تلقی همپل تبیین یک پدیده برابر است با اینکه نشان بدهیم وقوع آن پدیده به شکل قیاسی و ضروری نتیجه یک قانون کلی است. گاهی قوانین دیگر ،گاهی واقعیات جزئی و گاهی نیز هر دو با هم به قانون کلی اضافه می‌شوند و در عین حال همگی شان هم باید صادق باشند.

✳️مثالی از تبیین علمی

سوال تبیین طلب :

علت خشکیدن گیاه روی میز من چیست؟

-از آنجا که اتاق مطالعه من کم نور است، نور خورشید به گیاه روی میزم نتابیده است.
از طرف دیگر
-گیاهان برای فتوسنتز نیازمند نور خورشیدند و
- فتوسنتز برای گیاه لازم است. چون بدون آن هیدرات کربنی را که برای زنده بودن لازم دارد نمی تواند بسازد
در نتیجه از بین می رود.

✅باری اینگونه شد که گیاه روی میزم خشکید.

در این تبیین از دو قانون کلی و یک واقعیت جزئی بهره گرفته شده.

قوانین کلی اینها هستند :
-نور خورشید برای فتوسنتز ضرورت دارد و
-فتوسنتز برای زنده ماندن ضرورت دارد.

واقعیت جزئی هم این است که :
-به گیاه روی میز من نور خورشید نمی تابد.

با فرض صحت آن دو قانون و این واقعیت جزئی ، مرگ گیاه بایست رخ می‌داد.به همین دلیل آنچه در مقدمه می آید تبیین مناسب چیزی است که در نتیجه می آید .

مدل تبیین همپل به اختصار از این قرار است :

قوانین کلی
واقعیات جزئی
=> پدیده مورد تبیین

پدیده ان که بناست تبیین شود #تبیین_خواه خوانده می شود و قوانین کلی و واقعیات جزئی که عهده‌دار تبیین اند ، #تبیین_گر خوانده می شوند.

اما گاهی آنچه بناست تبیین کنیم امری کلی است.
برای مثال شاید بخواهیم درباره اینکه چرا نور خورشید سبب سرطان پوست می شود ، تبیین پیدا کنیم.
این قانون کلی است ، نه واقعیت جزئی برای تبیین این قانون کلی ما ناچاریم آن را از قوانینی بنیادی تر - قوانین مربوط به تماس اشعه با سلول‌های پوست ، به علاوه بر واقعیات جزئیِ مربوط به مقدار اشعه خورشید- استنتاج کنیم.

بنابراین فرقی نمی‌کند که تبیین خواه ، جزئی است یا کلی ، در حال ساختار تبیین علمی تغییر نمی‌کند.


#فلسفه_علم
#سمیر_اکاشا

#روش_شناسی
#معرفت_شناسی


کانال تفکر نقاد :
@Mghlte

کانال ایوان چراغانی دانش:
https://t.me/persian_organon

آرشیو مغالطات:
@moghaletat2

🔹ساختار علوم استقرایی
🔹انواع استدلال
🔹استنتاج به قصد بهترین تبیین
🔹حیطه های اصلی منطق