بین‌المللی‌شدن آموزش عالی ایران؛ از محدودیت‌های دیپلماسی تا ظرفیت‌های کنشگری علمی
October 16, 2026

نخستین نشست از مجموعه نشست‌های تخصصی «بین‌المللی‌شدن آموزش عالی ایران: چالش‌ها و فرصت‌ها» با حضور مقصود فراستخواه، احسان قبول، علی خورسندی و احمدرضا روشن در مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی برگزار شد.
 
فراستخواه: دانشگاه نباید علاوه بر رنج علم‌آموزی، رنج دیپلماسی را نیز تحمل کند
 
مقصود فراستخواه، در سخنرانی خود با موضوع «کنش بین المللی آکادمیک در اکنون ایران»، بحث را با بررسی تأثیر سیاست‌های بین‌المللی کشور بر وضعیت دانشگاه‌ها آغاز کرد. وی با اشاره به تنش‌های موجود در روابط ایران با جهان طی چند دهه گذشته، گفت دانشگاه درون زیست‌بومی فعالیت می‌کند که مناسبات آن با جهان با دشواری‌هایی روبه‌رو بوده است؛ شرایطی که به گفته او، دانشگاه را نیز متحمل پیامد‌های این وضعیت کرده است.

فراستخواه تأکید کرد: دانشگاه رنج علم‌آموزی و فعالیت علمی را تحمل می کند ونباید علاوه بر آن، رنج ناشی از مشکلات دیپلماسی نیز بر آن تحمیل شود. وی در این زمینه، تحریم‌ها را یکی از عوامل مؤثر بر کاهش منابع عمومی در دسترس علم و پژوهش دانست.
او با توضیح اینکه توسعه علم به حمایت مالی عمومی نیاز دارد، گفت علم فعالیتی زیرساختی و دیر‌بازده است و به همین دلیل، در بسیاری از موارد نمی‌توان انتظار داشت بنگاه‌های اقتصادی به‌تنهایی تأمین مالی آن را بر عهده بگیرند. از این منظر، هنگامی که منابع عمومی کشور در نتیجه تحریم‌ها محدود می‌شود، حمایت از پژوهش‌ها و گرنت‌های علمی نیز در معرض کاهش قرار می‌گیرد؛ به‌ویژه زمانی که آموزش و پژوهش به‌جای سرمایه‌گذاری، به‌عنوان هزینه مصرفی تلقی شوند.

این استاد دانشگاه، محدودبودن تحرک اقتصادی و حضور ناکافی در زنجیره‌های ارزش جهانی را از دیگر عوامل مؤثر بر وضعیت علم دانست و توضیح داد که کاهش پویایی اقتصاد، تقاضا برای دانش را نیز محدود می‌کند. به اعتقاد وی، رونق آموزش عالی و پژوهش با وجود تقاضای مؤثر برای دانش ارتباط دارد و اقتصاد پویا می‌تواند زمینه استفاده بیشتر از ظرفیت‌های دانشگاهی را فراهم کند.

فراستخواه همچنین به گسترش فعالیت مجموعه‌هایی اشاره کرد که به تعبیر وی، به تولید و عرضه «شبه‌دانش» می‌پردازند. او معتقد بود بخشی از منابع محدود موجود نیز ممکن است به این فعالیت‌ها اختصاص یابد؛ در حالی که دانشگاه با ظرفیت‌های معرفتی، انتقادی، شناختی، فرهنگی و اجتماعی خود، کارکردی فراتر از تولید خدمات قابل مبادله دارد.

متن کامل در لینک زیر: https://telegra.ph/Farasatkhah-10-16