🤔#پرسش:

در روایات شیعه دربارهٔ مردی که با زنی ازدواج کرده و بعداً معلوم می‌شود آن زن شوهر دارد، دو حکم متفاوت نقل شده است:
در یک روایت امام صادق(ع) فرموده‌اند: «زن رجم می‌شود و مرد چون سؤال نکرده، حد می‌خورد»،
اما در روایت دیگری امام کاظم(ع) فرموده‌اند: «زن رجم می‌شود و بر مرد حدی نیست».
پس پرسش اول این است:
❓ آیا این تفاوت فتوا میان دو امام معصوم، نوعی تناقض نیست؟
و پرسش دوم اینکه:
در روایت آمده ابو بصیر وقتی نظر امام کاظم را می‌شنود، می‌گوید: «گمان نمی‌کنم حکمت امام کاظم هنوز کامل شده باشد».
❓ آیا چنین سخنی از یار نزدیک ائمه با شأن و معرفت او نسبت به مقام عصمت امام سازگار است؟


✅پاسخ

❕اگر مردی با زنی ازدواج کند در حالی که گمان می‌برد آن زن شوهر ندارد، اما پس از ازدواج روشن شود که آن زن در حقیقت شوهر‌دار بوده است، در این صورت زن به دلیل ارتکاب «زنا با داشتن شوهر» (زنای محصنه) مستحق حد است، اما مرد حد نمی‌خورد مگر آنکه در تحقیق و بررسی درباره وضعیت ازدواج زن کوتاهی کرده و تقصیر از جانب او باشد. این حکم در روایات متعددی مورد تأکید قرار گرفته و از احکام مسلم فقه شیعه به شمار می‌آید:

" عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ امْرَأَةٍ تَزَوَّجَهَا رَجُلٌ فَوَجَدَ لَهَا زَوْجاً قَالَ عَلَيْهِ الْجَلْدُ وَ عَلَيْهَا الرَّجْمُ لِأَنَّهُ قَدْ تَقَدَّمَ بِعِلْمٍ وَ تَقَدَّمَتْ هِيَ بِعِلْم‌". " وَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ تَزَوَّجَ امْرَأَةً لَهَا زَوْجٌ ضُرِبَ الْحَدَّ إِنْ لَمْ يَكُنْ أُحْصِنَ وَ رُجِمَتِ الْمَرْأَةُ بَعْدَ أَنْ تُجْلَدَ وَ إِنْ أُحْصِنَا جُلِدَا جَمِيعاً وَ رُجِمَا يَعْنِي إِذَا عَلِمَ الرَّجُلُ أَنَّ الْمَرْأَةَ ذَاتُ زَوْجٍ وَ إِنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلَا حَدَّ عَلَيْهِ."

📚تهذيب الأحكام (تحقيق خرسان)، ج‌10، ص: 21. مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‌18، ص: 64

👌در فتوای مرحوم امام خمینی چنین آمده است:

" اگر با زنى كه بر او حرام است ازدواج نمايد- مانند مادر، مرضعه، زن شوهردار، زن پدر و زن پسر- پس با جهل به تحريم، او را وطى نمايد، حدى بر او نمى‌باشد. و همچنين وطى به شبهه حد ندارد، به اينكه فاعل آن، به جواز آن اعتقاد داشته باشد در حالى كه جوازى ندارد، يا جهل به واقع داشته باشد، كه آن جهل، بخشوده شده باشد؛ مانند اينكه زن به او خبر دهد كه بى‌شوهر است و حال آن‌كه شوهردار بوده باشد، يا بيّنه بر مردن شوهر يا طلاق او اقامه شود... در هر جايى كه توهم حليت باشد حدّ ساقط مى‌شود... "

📚تحرير الوسيلة(ترجمه فارسى)، ج‌2، ص: 486 به بعد


❗️حال آنچه محل اشکال قرار گرفته است مضمون سه روایتی است که دو روایت را مرحوم کشی و یک روایت را شیخ طوسی نقل می‌کند. محتوای آن روایات که از امام صادق‌ و امام کاظم‌ علیهما السلام نقل شده است این است که اگر زنی در حالی که شوهر دارد، با مرد دیگری ازدواج کند، حکم او و مردی که با او ازدواج کرده، متفاوت است بسته به اینکه مرد آگاه بوده یا ناآگاه.

ابو بصیر از امام صادق‌ علیه‌السلام پرسید: زنی در حالی ازدواج کرده که شوهر داشته است؛ امام فرمود: «زن باید سنگسار شود و مرد صد تازیانه بخورد، زیرا تحقیق نکرده است که آیا آن زن شوهر دارد یا نه.»

پس از مدتی، شعیب بن یعقوب همین مسئله را از امام کاظم‌ علیه‌السلام پرسید. امام کاظم‌ علیه‌السلام فرمود: «زن سنگسار می‌شود و بر مرد چیزی نیست.» شعیب این پاسخ را به ابو بصیر رساند. ابو بصیر با شنیدن این تفاوت در حکم، دست بر سینه خود زد و گفت: «گمان نمی‌کنم علم صاحب ما (یعنی امام کاظم‌ علیه‌السلام) هنوز کامل شده باشد!»

در نقلی دیگر، شعیب می‌گوید: از امام کاظم‌ علیه‌السلام درباره مردی پرسیدم که با زنی ازدواج کرده در حالی که آن زن شوهر داشته است. امام فرمود: «باید میان آن دو جدایی انداخته شود.» پرسیدم: «آیا مرد باید تازیانه بخورد؟» فرمود: «نه، چرا باید زده شود؟» شعیب از نزد امام بیرون آمد و در برابر ناودان کعبه ابو بصیر را دید و ماجرا را برایش بازگو کرد. ابو بصیر دستش را بلند کرد و گفت: «به پروردگار این خانه سوگند، از جعفر بن محمد‌ علیهماالسلام شنیدم که می‌فرمود: علی‌ علیه‌السلام درباره چنین مردی حکم کرد که زن را سنگسار کند و مرد را حد بزند، سپس ابو بصیر افزود: «می‌ترسم که علم صاحب ما (امام کاظم‌ علیه‌السلام) هنوز کامل نشده باشد!»

" عَنْ شُعَيْبٍ الْعَقَرْقُوفِيِّ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ امْرَأَةٍ تَزَوَّجَتْ وَ لَهَا زَوْجٌ فَظَهَرَ عَلَيْهَا قَالَ تُرْجَمُ الْمَرْأَةُ وَ يُضْرَبُ الرَّجُلُ مِائَةَ سَوْطٍ لِأَنَّهُ لَمْ يَسْأَلْ قَالَ شُعَيْبٌ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِي الْحَسَنِ ع فَقُلْتُ لَهُ امْرَأَةٌ تَزَوَّجَتْ وَ لَهَا زَوْجٌ قَالَ تُرْجَمُ الْمَرْأَةُ وَ لَا شَيْ‌ءَ عَلَى الرَّجُلِ