"SI kimlarni ishsiz qoldiradi?" ming marotaba qayta-qayta so'ralgan savol.

3 yil avval shu savolga javob bera turib, buni aniqlashning eng oson yo'li biror kasb egasi aynan nima vazifalarni bajarishi va ulardan qanchasini SI qila olishini hisoblash kerak degan edim.

Qarangki, Microsoft aynan shunday tadqiqot o'tkazibdi. Bilmaganlar uchun, O*NET portali har bir kasblarni tizimlashtirib, kasb egasining konkret vazifalarini yozib chiqqan (masalan dasturchi 17 ta vazifa bajarar ekan). Microsoft esa 200 mingdan ortiq SI muloqotlarni tahlil qilib turli kasb egalari o'z vazifalaridan qay birini SI qay darajada topshirayotganini tahlil qilgan.

Natijalar nima deydi.

Eng avvalo foydalanuvchilarini 2 guruhga ajratish mumkin: SI dan yordamchi sifatida foydalanuvchilar va SI ga o'z vazifalarni yuklovchilar.
Birinchi guruhga matematiklar, data sayntistlar, veb dasturchilar, AyTi qo'llab-quvvatlash xizmati kabi kasblar kirgan. Bu insonlar SI'dan o'z samaradorligini oshirish, vaqtini tejash, xatolarni to'g'rilash, savollarga javob izlash uchun foydalanib, loyiha arxitekturasi, uning ortidagi mantig'i kabi murakkab jarayonlarni o'zlari nazorat qilishadi.

Ikkinchi guruhga biznes analitiklar, bozor analitiklari, moliyaviy maslahatchilar, imtihon oluvchilar kabi kasblar kirgan. Bu insonlar ma'lumotlar bilan ishlashni SIga topshirib, o'zlari inson omili talab qilinadigan vazifalarga fokusni qaratishgan (mijoz bilan muloqot, ma'lumotlar asosida murakkab qarorlar qabul qilish va hokazo).

Endi eng muhim savolga qaytamiz, SI qaysi kasblarni egallayapti?

Birinchi navbatda "information heavy" ya'ni ma'lumotlar bilan ko'p ishlaydigan kasblarni. Bularga tarjimonlar, mualliflar, texnik dokumentasiya yozuvchilar, muharrirlar, tahrirchilar, tadqiqotchilar, o'qituvchilar, turli analitiklar, jurnalistlar, soliqchilar, maslahatchilar va hokazo kasblar kiradi. Ular orasida ham asosiy vazifasi o'rganish, yozish va tushuntirishdan iborat bo'lganlar yuqori risk guruhini tashkil qiladi (SI bu vazifalarni yaxshiroq bajarib boshlayapti).

Aksincha, jismoniy mehnat talab qiluvchi kasblar esa hozircha omonda.

"Data bilan gaplashaylik, iltimos" ©

Sonlarda gapiradigan bo'lsak, Microsoft kasblarni 3 ta o'lchov bo'yicha baholagan:
Coverage - SI kasbga tegishli vazifalarning necha foizini bajara olishi.
Completion - Yuqoridagi vazifalarni muvaffaqiyatli tamomlash foizi.
Scope - SI yuklangan vazifaning necha foizini "yaxshi" va undan yuqori natija bilan tamomlagani.

Top kasblarda bu ko'rsatkichlar qanday, masalan Tarjimonlar uchun:
Coverage 0.98 - ya'ni tarjimonlarning 98% vazifasini SI bajara oladi.
Completion 0.883 - bu vazifalarning 88% foizini muvaffaqiyatli tamomlaydi
Scope 0.568 - 57% holatda yaxshi va undan yuqori natija qaytaradi.
Ya'ni SI tarjimonlarning deyalri barcha (98%) vazifasini, yakuniga yetkazib (88%), aksar holatda (57%) yaxshi va undan yuqori natija beradi.

Veb dastruchilar uchun esa bu ko'rsatkichlar quyidagicha:
Coverage 73%, Completion 86%, Scope 50%

Agar SI hozircha egallashi murakkab kasblarni qarasak natijalar quyidagicha:
Vulkanizasiya (shinomontaj) ustalari: Coverage 4%, Completion 97%, Scope 35%. Bu yerda completion va scope katta ko'ringani bilan, SI bajarishi mumkin bo'lgan vazifalar 4% tashjkil qiladi xolos.
Huddi shu kabi qurilish ishlari, zavod va fabrikalardagi qora ishlar (5%), og'ir mashina operatorlari (3%), uy tozalovchilar, farroshlar (3%), jarrohlar (3%) ham omonda. Quyi kategoriyadagi kasblarda SI bajarishi mumkin bo'lgan vazifalar 8-9% ga ham yetmagan.

Yuqoridagilardan qanday xulosa qilamiz?
Xulosani ijobiy ham salbiy ham qilish mumkin. Bu insonning o'ziga bog'lqik. Eng avvalo, SI juda ko'p vazifalarni egallashi aniq, bu degani kasb yo'qolib ketadimi? Yo'q, kasb takomillashib, biz bilmagan qo'shimcha vazifalar qo'shilib boradi. Ba'zi kasblar esa birlashib ketadi. Backend dasturchi frontni "vibe coding" qiladi. Biznes egasi moliyaviy hisob kitobni SI ga topshiradi.