🕸 دام ترجمه: «چه ... یا ...»؛ اشتباهی که حرفه‌ای‌ها هم مرتکب می‌شوند!

✍️ در زبان فارسی، ساخت همپایه‌سازِ «چه ... چه ...» برای بیان برابریِ دو گزینه به کار می‌رود. یعنی: فرقی نمی‌کند این باشد یا آن، چون نتیجۀ کار یکی است.

✅ نمونۀ معیار: هر کتابی، چه ترجمه باشد و چه تألیف، نیازمند ویرایش است.

⚠️ اما گاهی، به‌ ویژه در ترجمه از ساختارِ انگلیسیِ «whether ... or»، شاهد خطای رایج «چه ... یا ...» هستیم.

❌ نمونۀ غیرمعیار: مشروعیت می‌تواند از طریق تعهدات ایدئولوژیک تأمین شود، چه دینی باشد و *یا ناسیونالیسم سکولار.

❓ چرا این ساختار غلط است؟
💡 چون تعارض منطقی دارد: ساختار «چه» بستری برای برابری فراهم می‌کند، اما «یا» آن را به یک انتخاب تبدیل می‌کند. این مانند آن است که بگوییم: برایم فرقی نمی‌کند، اما باید یکی را انتخاب کنی!

🔍 راه‌حل چیست؟
📌 همیشه از ساختار «چه ... (و) چه ...» استفاده کنید. «واو» عطف نیز معمولاً برای اتصال جمله‌واره‌های طولانی‌تر به کار می‌رود و میان واژه‌های کوتاه قابل حذف است:
▫️ چه فقیر چه غنی، همه در برابر قانون یکسان‌اند.
▫️ چه از راه زمینی سفر کنید و چه با هواپیما بروید، هزینه‌ها تفاوت چندانی ندارد.

🎓 وقتی منطق زبان را بشناسید، دیگر در این دام‌های ظریف ترجمه گرفتار نمی‌شوید و حرفه‌ای‌ می‌نویسید.
#دستورزبان #ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com